Dhamma CentralHọc Phật theo Tam Tạng Pāli

3. Sāmaññakaṇḍa

· 28 phút đọc

3. Sāmaññakaṇḍa

1. Visesyādhīnavagga

Visesyādhīna saṃkiṇṇā, nekatthehya’byayehi ca;

Sā’ṅgo’pāṅgehi kathyante, kaṇḍe vaggā iha kkamā.

Guṇadabbakriyāsaddā, siyuṃ sabbe visesanā;

Visesyādhīnabhāvena, visesyasamaliṅgino.

Sobhanaṃ ruciraṃ sādhu, manuññaṃ cāru sundaraṃ;

Vaggu manoramaṃ kantaṃ, hārī mañju ca pesalaṃ.

Bhaddaṃ vāmañca kalyāṇaṃ, manāpaṃ laddhakaṃ subhaṃ;

Uttamo pavaro jeṭṭho, pamukhā’nuttaro varo.

Mukhyo padhānaṃ pāmokkho, para maggañña muttaraṃ;

Paṇītaṃ paramaṃ seyyo, gāmaṇī seṭṭha sattamā.

Visiṭṭhā’riya nāge’ko, sabhaggā mokkha puṅgavā;

Sīha kuñjara saddūlā, dī tu samāsagā pume.

Citta’kkhi pītijanana, mabyāseka masecanaṃ;

Iṭṭhaṃ tu subhagaṃ hajjaṃ, dayitaṃ vallabhaṃ piyaṃ.

Tucchañca rittakaṃ suññaṃ, athā’sārañca pheggu ca;

Mejjhaṃ pūtaṃ pavitto tha, aviraddho apaṇṇako.

Ukkaṭṭho ca pakaṭṭho tha, nihīno hīna lāmakā;

Patikiṭṭhaṃ nikiṭṭhañca, ittarā’vajja kucchitā.

Adhamo’maka gārayhā,

Malīno tu malīmaso;

Brahā mahantaṃ vipulaṃ, visālaṃ puthulaṃ puthu.

Garu’ru vitthiṇṇa matho, pīnaṃ thūlañca pīvaraṃ;

Thullañca vaṭharañcā tha, ācitaṃ nicitaṃ bhave.

Sabbaṃ samatta makhilaṃ, nikhilaṃ sakalaṃ tathā;

Nissesaṃ kasiṇā’sesaṃ, samaggañca anūnakaṃ,

Bhūri pahutaṃ pacuraṃ, bhiyyo sambahulaṃ bahu;

Yebhuyyaṃ bahulaṃ cātha, bāhiraṃ paribāhiraṃ.

Parosatādī te, yesaṃ, paraṃ mattaṃ satādito;

Parittaṃ sukhumaṃ khuddaṃ, thoka mappaṃ kisaṃ tanu.

Cullaṃ matte’tthiyaṃ lesa,

Lavā’ṇuhi kaṇo pume;

Samīpaṃ nikaṭā’sanno, pakaṭṭhā’bhyāsa santikaṃ.

Avidūrañca sāmantaṃ, sannikaṭṭha mupantikaṃ;

Sakāsaṃ antikaṃ ñattaṃ, dūraṃ tu vippakaṭṭhakaṃ.

Nirantaraṃ ghanaṃ sandaṃ, viraḷaṃ pelavaṃ tanu;

Athā yataṃ dīgha matho, nittalaṃ vaṭṭa vaṭṭulaṃ.

Ucco tu unnato tuṅgo, udaggo ceva ucchito;

Nīco rasso vāmano tha, ajimho paguṇo uju.

Aḷāraṃ vellitaṃ vaṅkaṃ, kuṭilaṃ jimha kuñcitaṃ;

Dhuvo ca sassato nicco, sadātana sanantanā.

Kūṭaṭṭho tve’karūpena, kālabyāpī pakāsito;

Lahu sallahukaṃ cātha, saṅkhyātaṃ gaṇitaṃ mitaṃ.

Tiṇhaṃ tu tikhiṇaṃ tibbaṃ, caṇḍaṃ uggaṃ kharaṃ bhave;

Jaṅgamañca carañceva, tasaṃ ñeyyaṃ carācaraṃ.

Kampanaṃ calanaṃ cātha, atiritto tathā’dhiko;

Thāvaro jaṅgamā añño, lolaṃ tu cañcalaṃ calaṃ.

Taralañca purāṇo tu, purātana sanantanā;

Cirantano tha paccaggho, nūtano’bhinavo navo.

Kurūraṃ kaṭhinaṃ daḷhaṃ, niṭṭhuraṃ kakkhaḷaṃ bhave;

Anitthya’nto pariyanto, panto ca pacchima’ntimā.

Jighaññaṃ carimaṃ pubbaṃ, tva’ggaṃ paṭhama mādi so;

Patirūpo nucchavikaṃ, atha moghaṃ niratthakaṃ.

Byattaṃ puṭa [phuṭaṃ (sī.)] ñca mudu tu, sukumārañca komalaṃ;

Paccakkhaṃ indriyaggayhaṃ, apaccakkhaṃ atindriyaṃ.

Itarā’ññataro eko, añño bahuvidho tu ca;

Nānārūpo ca vividho, abādhaṃ tu niraggalaṃ.

Athe’kākī ca ekacco, eko ca ekako samā;

Sādhāraṇañca sāmaññaṃ, sambādho tu ca saṃkaṭaṃ.

Vāmaṃ kaḷevaraṃ sabyaṃ; Apasabyaṃ tu dakkhiṇaṃ;

Paṭikūlaṃ tva’pasabyaṃ, gahanaṃ kalilaṃ samā.

Uccāvacaṃ bahubhedaṃ, saṃkiṇṇā’ kiṇṇa saṃkulā;

Katahattho ca kusalo, pavīṇā’bhiñña sikkhitā.

Nipuṇo ca paṭu cheko, cāturo dakkha pesalā;

Bālo dattu jalo mūḷho, mando viññū ca bāliso.

Puññavā sukatī dhañño, mahussāho mahādhiti;

Mahātaṇho mahiccho tha, hadayī hadayālu ca.

Sumano haṭṭhacitto tha, dummano vimano pyatha;

Vadāniyo vadaññū ca, dānasoṇḍo bahuppado.

Khyāto patīto paññāto,

Bhiññāto pathito suto,

Vissuto vidito ceva, pasiddho pākaṭo bhave.

Issaro nāyako sāmī, patī’sā’dhipatī pabhū;

Ayyā’dhipā’dhibhū netā,

Ibbho tva’ḍḍho tathā dhanī.

Dānāraho dakkhiṇeyyo, siniddho tu ca vacchalo;

Parikkhako kāraṇiko,

Āsatto tu ca tapparo.

Kāruṇiko dayālupi, sūrato ussuko tu ca;

Iṭṭhatthe uyyuto cātha, dīghasutto cirakriyo.

Parādhīno parāyatto, āyatto tu ca santako;

Pariggaho adhīno ca, sacchando tu ca serini.

Anisammakārī jammo, atitaṇho tu lolupo;

Giddho tu luddho lolo tha,

Kuṇṭho mando kriyāsu hi.

Kāmayitā tu kamitā, kāmano kāmi kāmuko;

Soṇḍo matto vidheyyo tu,

Assavo subbaco samā.

Pagabbho paṭibhāyutto, bhīsīlo bhīru bhīruko;

Adhīro [avīro (ṭī.)] kātaro cātha,

Hiṃsāsīlo ca ghātuko.

Kodhano rosano [dosano (sī.)] kopī,

Caṇḍo tvaccantakodhano;

Sahano khamano khantā, titikkhavā ca khantimā.

Saddhāyutto tu saddhālu, dhajavā tu dhajālu ca [lajjālutu ca lajjavā (ka.)];

Niddālu niddāsīlo tha, bhassaro bhāsuro bhave.

Naggo digambaro’vattho, ghasmaro tu ca bhakkhako;

Eḷamūgo tu vattuñca, sotuṃ cā’kusalo bhave.

Mukharo dummukhā’baddha, mukhā cāppiyavādini;

Vācālo bahugārayha, vace vattā tu so vado.

Nijo sako attaniyo,

Vimhayo’cchariya’bbhuto;

Vihattho byākulo cātha,

Ātatāyī vadhudyato.

Sīsacchejjamhi vajjho tha, nikato ca saṭho’nuju;

Sūcako pisuṇo kaṇṇe,

Japo dhutto tu vañcako.

Anisamma hi yo kiccaṃ, puriso vadhabandhanādi mācarati;

Avinicchitakārittā, sokhalu capaloti viññeyyo.

Khuddo kadariyo thaddha, maccharī kapaṇo pyatha;

Akiñcano daliddo ca, dīno niddhana duggatā.

Asambhāvitasampattaṃ, kākatāliya muccate;

Atha yācanako atthī, yācako ca vanibbako.

Aṇḍajā pakkhisappādī, narādī tu jalābujā;

Sedajā kimiḍaṃsādī, devādī tvo’ papātikā.

Jaṇṇutaggho jaṇṇumatto, kappo tu kiñcidūnake;

Antaggataṃ bhu pariyā, panna mantogadho’gadhā.

Rādhito sādhito cātha, nippakkaṃ kuthitaṃ bhave;

Āpanno tvā’padappatto, vivaso tvavaso bhave.

Nuṇṇo nuttā’tta, khittā ce’, ritā viddhā tha kampito;

Dhūto ādhūta calitā, nisitaṃ tu ca tejitaṃ.

Pattabbaṃ gamma māpajjaṃ [āsajjaṃ (ka.)], pakkaṃ pariṇataṃ samā;

Veṭhitaṃ tu valayitaṃ, ruddhaṃ saṃvuta māvutaṃ.

Parikkhittañca nivutaṃ, visaṭaṃ vitthataṃ tataṃ;

Litto tu diddho gūḷho tu,

Gutto puṭṭho tu posito.

Lajjito hīḷito cātha, sanitaṃ dhanitaṃ pyatha;

Sandānito sito baddho,

Kīlito saṃyato bhave.

Siddhe nipphanna nibbattā, dārite bhinna bheditā;

Channo tu chādite cātha, viddhe chiddita vedhitā.

Āhaṭo ābhatā’nītā,

Danto tu damito siyā;

Santo tu samito ceva,

Puṇṇo tu pūrito bhave.

Apacāyito mahito, pūjitā’rahito’ccito;

Mānito cā’pacito ca, tacchitaṃ tutanūkate.

Santatto dhūpito copa,

Carito tu upāsito;

Bhaṭṭhaṃ tu galitaṃ pannaṃ, cutañca dhaṃsitaṃ bhave.

Pīto pamudito haṭṭho,

Matto tuṭṭho tha kantito;

Sañchinno lūna dātā tha,

Pasattho vaṇṇito thuto.

Tinto’lla’dda kilinno’nnā, maggitaṃ pariyesitaṃ;

Anvesitaṃ gavesitaṃ, laddhaṃ tu patta muccate.

Rakkhitaṃ gopitaṃ guttaṃ, tātaṃ gopāyitā’vitā;

Pālitaṃ atha ossaṭṭhaṃ, cattaṃ hīnaṃ samujjhitaṃ.

Bhāsitaṃ lapitaṃ vuttā, bhihitā’khyāta jappitā;

Udīritañca kathitaṃ, gaditaṃ bhaṇito’ditā.

Avaññātā’vagaṇitā, paribhūtā’vamānitā;

Jighacchito tu khudito,

Chāto ceva bubhukkhito.

Buddhaṃ ñātaṃ paṭipannaṃ, viditā’vagataṃ mataṃ;

Gilito khādito bhutto,

Bhakkhito’jjhohaṭā’sitā.

Iti visesyādhīnavaggo.

2. Saṃkiṇṇavagga

Ñeyyaṃ liṅga miha kvāpi, paccayatthavasena ca;

Kriyā tu kiriyaṃ kammaṃ,

Santi tu samatho samo;

Damo ca damatho danti, vattaṃ tu suddhakammani;

Atho āsaṅgavacanaṃ, tīsu vuttaṃ parāyaṇaṃ.

Bhedo vidāro phuṭanaṃ, tappanaṃ tu ca pīṇanaṃ;

Akkosana mabhisaṅgo,

Bhikkhā tu yācanā’tthanā.

Ninnimittaṃ yadicchā thā’, pucchanā nandanāni ca;

Sabhājana matho ñāyo,

Nayo phāti tu vuddhiyaṃ.

Kilamatho kilamanaṃ, pasavo tu pasūtiyaṃ;

Ukkaṃso tvatisayo tha,

Jayo ca jayanaṃ jiti.

Vaso kanti, byadho vedho,

Gaho gāho varo vuti;

Pacā pāko havo huti [hūbhi (sī. amarakosa)],

Vedo vedana mitthi vā.

Jīraṇaṃ jāni tāṇaṃ tu, rakkhaṇaṃ pamitippamā;

Sileso sandhi ca khayo,

Tvapacayo ravo raṇo.

Nigādo nigado mādo, mado pasiti bandhanaṃ;

Ākaro tviṅgitaṃ iṅgo,

Atha’tthāpagamo byayo.

Antarāyo ca paccūho,

Vikāro tu vikatya’pi;

Pavisileso vidhuraṃ, upavesanamāsanaṃ.

Ajjhāsayo adhippāyo, āsayo cābhisandhi ca;

Bhāvo dhimutti chando tha,

Doso ādīnavo bhave.

Ānisaṃso guṇo cātha,

Majjhaṃ vemajjha muccate;

Majjhanhiko [majjhantiko (ṭī. sī. pī.)] tu majjhanho, vemattaṃ tu ca nānatā.

Vā jāgaro jāgariyaṃ [jāgariyo (ṭī.)], pavāho tu pavatti ca;

Byāso papañco vitthāro,

Yāmo tu saṃyamo yamo.

Sambāhanaṃ maddanañca, pasaro tu visappanaṃ;

Santhavo tu paricayo,

Melako saṅga saṅgamā.

Sannidhi sannikaṭṭhamhi, vināso tu adassanaṃ;

Lavo bhilāvo lavanaṃ,

Patthāvo’vasaro samā.

Osānaṃ pariyosānaṃ, ukkaṃso’tisayo bhave [avasānaṃ samāpanaṃ (?)];

Sanniveso ca saṇṭhānaṃ, athā’bbhantara mantaraṃ.

Pāṭihīraṃ pāṭiheraṃ, pāṭihāriya muccate;

Kiccaṃ tu karaṇīyañca, saṅkhāro vāsanā bhave.

Pavanaṃ pava nippāvā, tasaro suttaveṭhanaṃ;

Saṅkamo duggasañcāro, pakkamo tu upakkamo.

Pāṭho nipāṭho nipaṭho, vicayo magganā pume;

Āliṅganaṃ parissaṅgo, sileso upagūhanaṃ.

Ālokanañca nijjhānaṃ, ikkhaṇaṃ dassanaṃ pyatha;

Paccādeso nirasanaṃ, paccakkhānaṃ nirākati.

Vipallāso’ññathābhāvo, byattayo viparīyayo;

Vipariyāso’tikkamo, tva’tipāto upaccayo.

Iti saṃkiṇṇavaggo.

3. Anekatthavagga

Anekatthe pavakkhāmi, gāthā’ddhapādato kamā;

Ettha liṅgavisesattha, mekassa punaruttatā.

Samayo samavāye ca, samūhe kāraṇe khaṇe;

Paṭivedhe siyā kāle, pahāne lābha diṭṭhisu.

Vaṇṇo saṇṭhāna rūpesu, jāti,cchavīsu kāraṇe;

Pamāṇe ca pasaṃsāyaṃ, akkhare ca yase guṇe.

Uddese pātimokkhassa, paṇṇattiya muposatho;

Upavāse ca aṭṭhaṅge, uposathadine siyā.

Rathaṅge lakkhaṇe dhammo, racakke’svīriyāpathe;

Cakkaṃ sampattiyaṃ cakka, ratane maṇḍale bale.

Kulālabhaṇḍe āṇāya, māyudhe dāna rāsisu;

Dānasmiṃ brahmacariya, mappamaññāsu sāsane;

Methunāratiyaṃ veyyā, vacce sadāratuṭṭhiyaṃ;

Pañcasīlā’riyamaggo, posathaṅga dhitīsu [ṭhitīsu (ka.)] ca.

Dhammo sabhāve pariyattipaññā,

Ñāyesu saccappakatīsu puññe;

Ñeyye guṇā’cāra samādhisūpi,

Nissattatā’pattisu kāraṇādo.

Attho payojane saddā, bhidheyye vuddhiyaṃ dhane;

Vatthumhi kāraṇe nāse, hite pacchimapabbate.

Yebhuyyatā’byāmissesu, visaṃyoge ca kevalaṃ;

Daḷhatthe’natireke cā, navasesamhi taṃ tisu.

Guṇo paṭala rāsīsu, ānisaṃse ca bandhane;

Appadhāne ca sīlādo, sukkādimhi jiyāya ca.

Rukkhādo vijjamāne cā, rahante khandhapañcake;

Bhūto satta mahābhūtā, manussesu na nāriyaṃ.

Vāccaliṅgo atītasmiṃ, jāte patte same mato;

Sundare daḷhikamme cā, yācane sampaṭicchane;

Sajjane sampahaṃsāyaṃ, sādhvā’bhidheyyaliṅgikaṃ.

Anto nitthī samīpe cā, vasāne padapūraṇe;

Dehāvayave koṭṭhāse, nāsa sīmāsu lāmake.

Nikāye sandhi sāmañña, ppasūtīsu kule bhave;

Visese sumanāyañca, jāti saṅkhatalakkhaṇe.

Bhavabhede patiṭṭhāyaṃ, niṭṭhā’jjhāsayabuddhisu;

Vāsaṭṭhāne ca gamane, visaṭatte [visaratta visadatte]gatīritā.

Phale vipassanā dibba, cakkhu sabbaññutāsu ca;

Paccavekkhaṇañāṇamhi, magge ca ñāṇadassanaṃ.

Kammāruddhana aṅgāra, kapalla dīpikāsu ca;

Suvaṇṇakāramūsāyaṃ, ukkā vege ca vāyuno.

Kesohāraṇa, jīvita, vuttisu vapane ca vāpasamakaraṇe;

Kathane pamuttabhāva, jjhenādo [jjhesanādo (sī.)]vutta mapi tīsu.

Gamane vissute cā’va, dhārito’pacitesu ca;

Anuyoge kilinne ca, suto’ bhidheyyaliṅgiko.

Sotaviññeyya satthesu, sutaṃ putte suto siyā;

Kappo kāle yuge lese, paññatti paramāyusu;

Sadise tīsu samaṇa, vohāra kappabindusu;

Samantatthe’ntarakappā, dike takke vidhimhi ca.

Nibbāna magga virati, sapathe saccabhāsite;

Tacche cā’riyasaccamhi, diṭṭhiyaṃ sacca mīritaṃ.

Sañjātidese hetumhi, vāsaṭṭhānā’karesu ca;

Samosaraṇaṭṭhāne cā, yatanaṃ padapūraṇe.

Antaraṃ majjha vattha’ñña, khaṇo’kāso’dhi hetusu;

Byavadhāne vinaṭṭhe ca, bhede chidde manasya’pi.

Ārogye kusalaṃ iṭṭha, vipāke kusalo tathā;

Anavajjamhi cheke ca, kathito vāccaliṅgiko.

Dravā’cāresu vīriye, madhurādīsu pārade;

Siṅgārādo dhātubhede, kicce sampattiyaṃ raso.

Bodhi sabbaññutaññāṇe, riyamagge ca nāriyaṃ;

Paññattiyaṃ pume’ ssattha, rukkhamhi purisitthiyaṃ.

Sevito yena yo niccaṃ, tatthāpi visayo siyā;

Rūpādike janapade, tathā dese ca gocare.

Bhāvo padatthe sattāya, madhippāya kriyāsu ca;

Sabhāvasmiñca līlāyaṃ, purisi’tthindriyesu ca.

So bandhave’ttani ca saṃ, so dhanasmi manitthiyaṃ;

Sā pume sunakhe vutto, ttaniye so tiliṅgiko.

Suvaṇṇaṃ kanake vuttaṃ, suvaṇṇo garuḷe tathā;

Pañcadharaṇamatte ca, chavi sampattiyampi ca.

Varo devādikā [devādito (sī.)] iṭṭhe, jāmātari patimhi ca,

Uttame vāccaliṅgo so, varaṃ mandappiye byayaṃ.

Makule dhanarāsimhi, siyā kosa manitthiyaṃ;

Nettiṃsādi pidhāne ca, dhanupañcasatepi ca.

Pitāmahe jine seṭṭhe, brāhmaṇe ca pitūsvapi;

Brahmā vutto tathā brahmaṃ, vede tapasi vuccate.

Hatthīnaṃ majjhabandhe ca, pakoṭṭhe kacchabandhane;

Mekhalāyaṃ matā kacchā, kaccho vutto latāya ca.

Tatheva bāhumūlamhi, anūpamhi tiṇepi ca;

Pamāṇaṃ hetu satthesu, māne ca saccavādini;

Pamātari ca niccamhi, mariyādāya muccate.

Sattaṃ dabba’ttabhāvesu, pāṇesu ca bale, siyā [bale sakkā (ṭī.)];

Sattāyañca, janesatto, āsatte so tiliṅgiko.

Semhādo rasarattādo, mahābhūte pabhādike;

Dhātu dvīsva’ṭṭhicakkhā’di, bhvā’dīsu gerikādisu.

Amaccādo sabhāve ca, yoniyaṃ pakatī’ritā;

Satvādisāmyā’vatthāyaṃ, paccayā paṭhamepi ca.

Padaṃ ṭhāne parittāṇe, nibbānamhi ca kāraṇe;

Sadde vatthumhi koṭṭhāse, pāde tallañchane mataṃ.

Lohamuggara meghesu, ghano, tālādike ghanaṃ,;

Nirantare ca kaṭhine, vāccaliṅgika muccate.

Khuddā ca makkhikābhede, madhumhi khudda, mappake;

Adhame kapaṇe cāpi, bahumhi catūsu ttisu.

Takke maraṇaliṅge ca, ariṭṭhaṃ asubhe subhe,;

Ariṭṭho āsave kāke, nimbe ca pheniladdume.

Mānabhaṇḍe palasate, sadisatte tulā tathā;

Gehānaṃ dārubandhattha, pīṭhikāyañca dissati.

Mittakāre lañjadāne, bale rāsi vipattisu [balarāsi vipattisu (ka.)];

Yuddhe ceva paṭiññāyaṃ, saṅgaro sampakāsito.

Khandhe bhave nimittamhi, rūpaṃ vaṇṇe ca paccaye;

Sabhāva sadda saṇṭhāna, rūpajjhāna vapūsu ca.

Vatthu kilesa kāmesu, icchāyaṃ madane rate;

Kāmo, kāmaṃ nikāme, cā, nuññāyaṃ kāma mabyayaṃ.

Pokkharaṃ padume dehe, vajjabhaṇḍamukhepi ca;

Sundaratte ca salile, mātaṅgakarakoṭiyaṃ.

Rāsiniccala māyāsu, dambhā’saccesva’yoghane;

Girisiṅgamhi sīraṅge, yante kūṭa manitthiyaṃ.

Vuddhiyaṃ janane kāma, dhātvādīmhi ca pattiyaṃ;

Sattāyañceva saṃsāre, bhavo sassatadiṭṭhiyaṃ.

Paṭivākyo’ttarāsaṅge, su’ttaraṃ uttaro tisu;

Seṭṭhe disādibhede ca, parasmi muparī’rito.

Nekkhammaṃ paṭhamajjhāne, pabbajjāyaṃ vimuttiyaṃ;

Vipassanāya nissesa, kusalamhi ca dissati.

Saṅkhāro saṅkhate puññā, bhisaṅkhārādikepi ca;

Payoge kāyasaṅkhārā, dya’bhisaṅkharaṇesu ca.

Ārammaṇe ca saṃsaṭṭhe, vokiṇṇe nissaye tathā;

Tabbhāve cāpyabhidheyya, liṅgo sahagato bhave.

Tīsu channaṃ patirūpe, chādite ca nigūhite;

Nivāsana pārupane, raho paññattiyaṃ pume.

Buddhasamantacakkhūsu, cakkhu paññāya mīritaṃ;

Dhammacakkhumhi ca maṃsa, dibbacakkhudvayesu ca.

Vāccaliṅgo abhikkanto, sundaramhi abhikkame;

Abhirūpe khaye vutto, tatheva’bbhanumodane.

Kāraṇe desanāyañca, vāre vevacanepi ca;

Pākārasmiṃ [pakārasmiṃ (ka.)] avasare, pariyāyo kathīyati.

Viññāṇe cittakamme ca, vicitte citta muccate;

Paññatti cittamāsesu, citto, tārantare thiyaṃ.

Sāmaṃ vedantare sāntve, taṃ pīte sāmale tisu;

Sayamatthe byayaṃ sāmaṃ, sāmā ca sārivāyapi.

Pume ācariyādimhi, garu[guru (ka. ṭī.)] mātāpitūsvapi;

Garu tīsu mahante ca, dujjarā’lahukesu ca.

Accite vijjamāne ca, pasatthe sacca sādhusu;

Khinne ca samite ceva, santobhidheyyaliṅgikoti.

Iti gāthāanekatthavaggo.

Devo visuddhidevā’do, megha maccu nabhesu ca;

Athopi taruṇe satte, corepi māṇavo bhave.

Ādi koṭṭhāsa koṭīsu, purato’ggaṃvare tīsu;

Paccanīko’ttamesva’ññe, pacchābhāge paro tisu.

Yoni kāma siri’ssare, dhammu’yyāma yase bhagaṃ;

Uḷāro tīsu vipule, seṭṭhe ca madhure siyā.

Sampanno tīsu sampuṇṇe, madhure ca samaṅgini;

Saṅkhā tu ñāṇe koṭṭhāsa, paññatti gaṇanesu ca.

Ṭhānaṃ issariyo’kāsa, hetūsu ṭhitiyampi ca;

Atho māne pakāreca, koṭṭhāseca vidho dvisu.

Pañño’pavāsa khantīsu, damo indriyasaṃvare;

Ñāṇe ca somanasseca, vedo chandasi co’ccate.

Khandhakoṭṭhāsa, passāva, magga, hetūsu yoni sā [yoni so (ṭī.)];

Kāle tu kūle sīmāyaṃ, velā rāsimhi bhāsitā.

Vohāro sadda paṇṇatti, vaṇijjā cetanāsu ca;

Nāgo tu’raga hatthīsu, nāgarukkhe tathu’ttame.

Seṭṭhā’sahāya saṅkhyā’ñña,

Tulyesve’kotiliṅgiko;

Rāge tu mānaso cittā, rahattesu ca mānasaṃ.

Mūlaṃ bhe santike mūla, mūle hetumhi pābhate;

Rūpādyaṃ’sa pakaṇḍesu, khandho rāsi guṇesu ca.

Ārambho vīriye kamme, ādikamme vikopane;

Atho hadayavatthumhi, citte ca hadayaṃ ure.

Pacchātāpā’nubandhesu, rāgādo’nusayo bhave;

Mātaṅgamuddhapiṇḍe tu, ghaṭe kumbho dasambaṇe.

Parivāro parijane, khaggakose paricchade;

Ālambaro tu sārambhe, bheribhede ca dissati.

Khaṇo kālavisese ca, nibyāpāraṭṭhitimhi ca;

Kule tva’bhijano vutto, uppattibhūmiyampi ca.

Āhāro kabaḷīkārā, hārādīsu ca kāraṇe;

Vissāse yācanāyañca, peme ca paṇayo mato.

Ṇādo saddhā, cīvarādi, hetvā’dhāresu paccayo;

Kīḷā dibbavihārādo, vihāro sugatālaye.

Samatthane mato citte, kaggatāyaṃ samādhi ca;

Yogo saṅgati [saṅge ca (ṭī.)] kāmādo,

Jhāno’pāyesu yuttiyaṃ.

Bhogo sappaphaṇa’ṅgesu, koṭille bhuñjane dhane;

Bhūmibhāge kilese ca, male cā’ṅgaṇa muccate.

Dhanādidappe paññāya, abhimāno mato tha ca;

Apadeso nimitte ca, chale ca kathane mato.

Citte kāye sabhāve ca, so attā parama’ttani;

Atha gumbo ca thambasmiṃ [thambhasmiṃ (ṭī.)], samūhe balasajjane.

Antoghare kusūle ca, koṭṭho ntokucchiyaṃ pyatha;

Sopānaṅgamhi uṇhīso, makuṭe sīsaveṭhane.

Niyyāse sekhare dvāre, niyyūho nāgadantake;

Atho sikhaṇḍe tūṇīre, kalāpo nikare mato.

Cūḷā saṃyatakesesu, makuṭe moḷi ca dvisu;

Saṅkho tva’nitthiyaṃ kambu, nalāṭa’ṭṭhīsu [lalāṭaṭṭhīsu (sī.)] gopphake.

Pakkho kāle bale sādhye, sakhī vājesu paṅgule;

Dese’ṇṇave pume sindhu, saritāyaṃ sa nāriyaṃ.

Gaje kareṇu purise, so hatthiniya mitthiyaṃ;

Ratane vajiro nitthī, maṇivedhi’ndahetisu.

Visāṇaṃ tīsu mātaṅga, dante ca pasusiṅgake;

Koṭiyaṃ tu mato koṇo, tathā vādittavādane.

Vaṇippathe ca nagare, vede ca nigamo tha ca;

Vivādādo’ dhikaraṇaṃ, siyā’dhāre ca kāraṇe.

Pasumhi vasudhāyañca, vācādo go pumitthiyaṃ;

Harite tu suvaṇṇe ca, vāsudeve harī’rito.

Āyatte parivāre ca, bhariyāyaṃ pariggaho;

Uttaṃso tva’ vataṃso ca, kaṇṇapūre ca sekhare.

Vijjuyaṃ vajire cevā, sani’tthipurise pyatha;

Koṇe saṅkhyāvisesasmiṃ, ukkaṃse koṭi nāriyaṃ.

Cūḷā jālā padhāna’gga, moracūḷāsu sā sikhā;

Sappadāṭhāya māsī’tthī, iṭṭhassā’sīsanāyapi.

Vasā vilīna telasmiṃ, vasagā vañjhagāvisu;

Abhilāse tu kiraṇe, abhisaṅge ruci’tthiyaṃ.

Saññā sañjānane nāme, cetanāyañca dissati;

Aṃse sippe kalā kāle, bhāge candassa soḷase.

Bījakose gharakūṭe, kaṇṇabhūsāya kaṇṇikā;

Āgāmikāle dīghatte, pabhāve ca matā’yati.

Uṇṇā mesādilome, ca, bhūmajjhe romadhātuyaṃ;

Vāruṇī tvitthiyaṃ vuttā, naṭṭakī madirādisu.

Kriyacitte ca karaṇe, kiriyaṃ kammani kriyā;

Sunisāyaṃ tu kaññāya, jāyāya ca vadhū matā.

Pamāṇi’ssariye mattā, akkharāvayave’ppake;

Suttaṃ pāvacane riṭṭhe [siddhe (ṭī.)], tante taṃ supite tisu.

Rājaliṅgo’sabhaṅgesu, rukkhe ca kakudo[kakudho (ṭī. sī.)] pyatha;

Nimitta’kkhara sūpesu, byañjanaṃ cihane pade.

Vohāre jetu micchāyaṃ, kīḷādo cāpi devanaṃ;

Bhariyāyaṃ tu kedāre, sarīre khetta mīritaṃ.

Sussūsāyañca viññeyyaṃ, issābhyāse pyu’pāsanaṃ;

Sūlaṃ tu nitthiyaṃ heti, bhede saṃku rujāsu ca.

Tanti vīṇāguṇe, tantaṃ, mukhyasiddhanta tantusu;

Rathādyaṅge tu ca yugo, kappamhi yugale yugaṃ.

Itthipupphe ca reṇumhi, rajo pakatije guṇe;

Nyāsappaṇe tu dānamhi, niyyātana mudīritaṃ.

Garu’pāyā’vatāresu, titthaṃ pūtambu diṭṭhisu;

Paṇḍake joti nakkhatta, raṃsīsva’ggimhi joti so.

Kaṇḍo nitthī sare daṇḍe, vagge cāvasare pyatha;

Uddhaṃbāhudvayamāne [bāhudvayummāne (sī. ka.)], sūrattepi ca porisaṃ.

Uṭṭhānaṃ porise’hāsu, nisinnādyu’ggame pyatha;

Anissayamahībhāge, tvi’rīṇaṃ ūsare siyā.

Ārādhanaṃ sādhane ca, pattiyaṃ paritosane;

Padhāne tu ca sānumhi, visāṇe siṅga muccate.

Diṭṭhā’dimagge ñāṇa’kkhi, kkhaṇa laddhīsu dassanaṃ;

Heme pañcasuvaṇṇe ca, nikkho nitthī pasādhane.

Tithibhede ca sākhādi, phaḷumhi pabba muccate;

Nāgaloke tu pātālaṃ, bhāsitaṃ balavāmukhe.

Kāmaje kopaje dose, byasanañca vipattiyaṃ;

Atho’pakaraṇe siddhi, kārakesu ca sādhanaṃ.

Tīsvīrito [tīsvito (ṭī.)] dānasīle, vadaññū vagguvādini;

Purakkhato bhisitte ca, pūjite puratokate.

Mando bhāgyavihīne cā, ppake mūḷhā’paṭūsvapi;

Vuddhiyutte samunnaddhe, uppanne ussitaṃ bhave.

Rathaṅge’kkho suvaṇṇasmiṃ, pāsake, akkha mindriye;

Sassate ca dhuvo tīsu, dhuvaṃ takke ca nicchite.

Hare sivo, sivaṃ bhadda, mokkhesu, jambuke sivā;

Senāyaṃ sattiyañceva, thūlatte ca balaṃ bhave.

Saṅkhyā narakabhedesu, padumaṃ vārije pyatha;

Devabhede vasu pume, paṇḍakaṃ ratane dhane.

Nibbānaṃ atthagamane, apavagge siyā tha ca;

Setambuje puṇḍarīkaṃ, byagghe rukkhantare pume.

Upahāre bali pume, karasmiṃcā’surantare;

Sukkaṃ tu sambhave, sukko, dhavale, kusale tisu.

Dāyo dāne vibhattabba, dhane ca pitunaṃ vane [dhane (ṭī.)];

Pabhuttā’yattatā’yattā’, bhilāsesu vaso bhave.

Paribhāsana makkose, niyame bhāsane tha ca,

Dhanamhi seḷanaṃ yodha, sīhanādamhi dissati.

Pabhavo jātihetumhi, ṭhāne cādyupaladdhiyaṃ;

Atho’tu nāripupphasmiṃ, hemantādimhi ca dvisu.

Karaṇaṃ sādhakatame, kriyā gattesu indriye;

Tāto[tāḷo (sī.)] tu kuñcikāyañca, tūriyaṅge dumantare.

Pupphe phale ca pasavo, uppāde gabbhamocane;

Gāyane gāyake asse, gandhabbo devatāntare.

Vinā pupphaṃ phalaggāhi, rukkhe vanappati;

Āhate hemarajate, rūpiyaṃ rajatepi ca.

Khagādibandhane pāso, kesapubbo caye pyatha;

Tārā’kkhimajjhe nakkhatte, tāro uccatarassare.

Patte ca lohabhedasmiṃ, kaṃso catukahāpaṇe;

Majjhimo dehamajjhasmiṃ, majjhabhave ca so tisu.

Āvesanaṃbhūtāvese, sippasālā gharesu ca;

Sobhā sampattīsu sirī, lakkhītthī devatāya ca.

Kumāro yuvarāje ca, khande vutto susumhi ca;

Athā’nitthī pavāḷo ca, maṇibhede tathā’ṅkure.

Paṇo vetana mūlesu, vohāre ca dhane mato;

Paṭiggaho tu gahaṇe, kathito bhājanantare.

Asubhe ca subhe kamme, bhāgyaṃ vuttaṃ dvaye pyatha;

Pipphalaṃ tarubhede ca, vatthacchedanasatthake.

Apavaggo pariccāgā’, vasānesu vimuttiyaṃ;

Liṅgaṃ tu aṅgajātasmiṃ, pumattādimhi lakkhaṇe.

Cāge sabhāve nimmāne, saggo jjhāye divepyatha;

Rohito lohite maccha, bhede ceva migantare.

Niṭṭhā nipphattiyaṃ cevā, vasānamhi adassane;

Kaṇṭako tu sapattasmiṃ, rukkhaṅge lomahaṃsane.

Mukhyo’pāyesu vadane, ādismiṃ mukha mīritaṃ;

Dabbaṃ bhabbe guṇādhāre, vitte ca budha dārusu.

Mānaṃ pamāṇe patthādo, māno vutto vidhāya ca;

Atho parissame vutto, vāyāmo vīriyepi ca.

Saroruhe satapattaṃ, satapatto khagantare;

Chidde tu chiddavante ca, susiraṃ tūriyantare.

Ekasmiṃ sadise sante, samānaṃ vāccaliṅgikaṃ;

Atho gārava bhītīsu, saṃvege sambhamo mato.

Juṇhā candappabhāyañca, tadupetanisāya ca;

Vimānaṃ devatāvāse, sattabhūmigharamhi ca.

Māse jeṭṭho, tivuddhā’ti, ppasatthesu ca tīsu so;

Dhamme ca maṅgale seyyo, so pasatthatare tisu.

Ādiccādimhi gahaṇe, nibandhe ca ghare gaho;

Kāco tu mattikābhede, sikkāyaṃ nayanāmaye.

Tīsu gāmaṇi seṭṭhasmiṃ, adhipe gāmajeṭṭhake;

Bimbaṃ tu paṭibimbe ca, maṇḍale bimbikāphale.

Bhājanādi parikkhāre, bhaṇḍaṃ mūladhanepi ca;

Maggo tvariyamagge ca, sammādiṭṭhādike, pathe.

Samā vasse, samo kheda, santīsu, so nibhe tisu;

Cāpetvissāsa, musuno, issāso khepakamhi ca.

Bālo tīsvā’divayasā, samaṅgini apaṇḍite;

Rattaṃ tu soṇite, tambā, nuratta, rañjite tisu.

Tace kāye ca tanvitthī, tīsva’ppe viraḷe kise;

Utubhede tu sisiro, hime so sītale tisu.

Sakkharā guḷabhede ca, kathalepi ca dissati;

Anuggahe tu saṅkhepe, gahaṇe saṅgaho mato.

Dakkhe ca tikhiṇe byatte, rogamutte paṭuttisu;

Rājā tu khattiye vutto, naranāthe pabhumhi ca.

Khalañca dhaññakaraṇe, kakke nīce khalo bhave;

Athu’ppāde samudayo, samūhe paccayepi ca.

Brahmacārī gahaṭṭhādo, assamo ca tapovane;

Bhayaṅkare tu kaṭhine, kurūro tīsu niddaye.

Kaniṭṭho kaniyo tīsu, atyappe’tiyuve pyatha;

Sīghamhi lahu taṃ, iṭṭha, nissārā’garusuttisu.

Adharo tīsvadho hīne, pume dantacchade pyatha;

Sussusā sotu micchāya, sā pāricariyāya ca.

Hattho pāṇimhi ratane, gaṇe soṇḍāya bhantare;

Āvāṭe udapāne ca, kūpo kumbhe ca dissati.

Ādo padhāne paṭhamaṃ, pamukhañca tiliṅgikaṃ;

Vajjabhede ca vita taṃ, taṃ vitthāre tiliṅgikaṃ.

Sāro bale thiraṃse ca, uttame so tiliṅgiko;

Bhāro tu khandhabhārādo, dvisahassapalepi ca.

Mandire rogabhede ca, khayo apacayamhi ca;

Vāḷo tu sāpade sappe, kurūre so tiliṅgiko.

Sālo sajjaddume rukkhe, sālāgehe ca dissati;

Sote tu savanaṃ vuttaṃ, yajane sutiyampi ca.

Tīsu pato pareto ca, mate ca petayonije;

Khyāte tu haṭṭhe viññāte, patītaṃ vāccaliṅgikaṃ.

Adhippāye ca ādhāre, āsayo kathito tha ca;

Pattaṃ pakkhe dale, patto, bhājane so gate tisu.

Kusale sukataṃ, suṭṭhu, kate ca sukato tisu;

Tapassī tva’nukampāyā, rahe vutto tapodhane.

Tīsu surādilolasmiṃ, soṇḍo hatthikare dvisu;

Assādane tu rasanaṃ, jivhāyañca dhanimhi ca.

Paṇīto tīsu madhure, uttame vihite pyatha;

Añjase visikhāyañca, pantiyaṃ vīthi nāriyaṃ.

Pāpasmiṃ gagane dukkhe, byasane cā’gha muccate;

Samūhe paṭalaṃ netta, roge vuttaṃ chadimhi ca.

Sandhi saṅghaṭṭane vutto, sandhi’tthi paṭisandhiyaṃ;

Sattannaṃ pūraṇe seṭṭhe, tisante sattamo tisu.

Ojā tu yāpanāyañca, ojo ditti balesu ca;

Atho nisāmanaṃ vuttaṃ, dassane savanepi ca.

Gabbho kucchiṭṭhasatte ca, kucchi ovarakesu ca;

Khaṇḍane tva’padānañca, itivutte ca kammani.

Cittake rukkhabhede ca, tilako tilakāḷake;

Sīlādo paṭipatti’tthī, bodhe patti pavattisu.

Asumhi [āyumhi (ṭī.), 407-gāthā passitabbā] ca bale pāṇo, satte hadayagā’nile;

Chando vase adhippāye, vede’cchā’nuṭṭhubhādisu.

Kāmoghādo, samūhasmiṃ, oghovege jalassa ca;

Kapālaṃ sirasaṭṭhimhi, ghaṭādi sakalepi ca.

Veṇvādisākhājālasmiṃ, laggakese jaṭā’laye;

Saraṇaṃ tu vadhe gehe, rakkhitasmiñca rakkhaṇe.

Thiyaṃ kantā piye, kanto, manuññe, so tiliṅgiko;

Gavakkhe tu samūhe ca, jālaṃ macchādibandhane.

Pucchāyaṃ garahāyañcā, niyame kiṃ tiliṅgikaṃ;

Sasaddhe tīsu nivāpe, saddhaṃ, saddhā ca paccaye.

Bījaṃ hetumhi aṭṭhismiṃ, aṅgajāte ca dissati;

Pubbo pūye’ggato [aggate (ṭī.)] ādo,

So disādo tiliṅgiko.

Phalacitte hetukate, lābhe dhaññādike phalaṃ;

Āgamane tu dīghādi, nikāyesu ca āgamo.

Santāno devarukkhe ca, vutto santatiyaṃ pyatha;

Uttaraviparīte ca, seṭṭhe cā’nuttaraṃ tisu.

Sattisampattiyaṃ vutto, kantimatte ca vikkamo;

Chāyā tu ātapābhāve, paṭibimbe pabhāya ca.

Gimhe ghammo nidāgho ca, uṇhe sedajale pyatha;

Kappanaṃ kantane vuttaṃ, vikappe sajjane’tthiyaṃ.

Aṅgā dese bahumha’ṅgaṃ, aṅgo dese vapumha’[ṅga (ṭī.)] tathā’vayavahetusu;

Devālaye ca thūpasmiṃ, cetiyaṃ cetiya’ddume.

Sajjano sādhupurise, sajjanaṃ kappane pyatha;

Supinaṃ supine sutta, viññāṇe ta manitthiyaṃ.

Paccakkhe sannidhāne ca, sannidhi parikittito;

Bhiyyo bahutaratthe so, punaratthe’byayaṃ bhave.

Visalittasare diddho, diddho litte tiliṅgiko;

Vāse dhūmādisaṅkhāre, dhivāso sampaṭicchane.

Vutto visārado tīsu, suppagabbhe ca paṇḍite;

Atha sitthaṃ madhucchiṭṭhe, vuttaṃ odanasambhave.

Drave vaṇṇe rasabhede, kasāyo surabhimhi ca;

Atho uggamanaṃ vuttaṃ, uppattu’ddhagatīsu ca.

Lūkhe niṭṭhuravācāyaṃ, pharusaṃ vāccaliṅgikaṃ;

Pavāho tva’mbuvege ca, sandissati pavattiyaṃ.

Nissaye tappare iṭṭhe, parāyaṇapadaṃ tisu;

Kavace vāravāṇe ca, nimmokepi ca kañcuko.

Lohabhede mataṃ tambaṃ, tambo ratte tiliṅgiko;

Tīsu tva’vasitaṃ ñāte, avasānagate mataṃ.

Bodhane ca padāne ca, viññeyyaṃ paṭipādanaṃ;

Sele nijjaladese ca, devatāsu marū’rito.

Satthaṃ āyudha ganthesu, lohe, sattho ca sañcaye;

Jīvikāyaṃ vivaraṇe, vattane vutti nāriyaṃ.

Vīriye sūrabhāve ca, kathīyati parakkamo;

Atha kambu mato saṅkhe, suvaṇṇe valayepi ca.

Saro kaṇḍe akārādo, sadde vāpimhi’nitthiyaṃ;

Dupphasse tikhiṇe tīsu, gadrabhe kakace kharo.

Surāyu’paddave kāmā, savādimhi ca āsavo;

Dehe vutto rathaṅge ca, caturo’padhisū’padhi.

Vatthu’ttaṃ kāraṇe dabbe, bhūbhede ratanattaye;

Yakkho deve mahārāje, kuverā’nucare nare.

Dārukkhandhe pīṭhikāyaṃ, āpaṇe pīṭha māsane;

Parivāre parikkhāro, sambhāre ca vibhūsane.

Vohārasmiñca ṭhapane, paññatti’tthī pakāsane;

Paṭibhānaṃ tu paññāyaṃ, upaṭṭhita girāya ca.

Vacanāvayave mūle, kathito hetu kāraṇe;

Udare tu tathā pācā, nalasmiṃ gahaṇī’tthiyaṃ.

Piyo bhattari, jāyāyaṃ, piyā, iṭṭhe piyo tisu;

Yamarāje tu yugaḷe, saṃyame ca yamo bhave.

Muddikassa ca pupphassa, rase khudde madhū’ritaṃ;

Ulloce tu ca vitthāre, vitānaṃ punnapuṃsake.

Apavagge ca salile, sudhāyaṃ amataṃ mataṃ;

Mohe tu timire saṅkhyā, guṇe tama manitthiyaṃ.

Khare cā’kāriye tīsu, rasamhi purise kaṭu;

Paṇḍake sukate, puññaṃ, manuññe pavane tisu.

Rukkho dumamhi, pharusā, siniddhesu ca so tisu;

Uppattiyaṃ tu hetumhi, saṅge sukke ca sambhavo.

Nimittaṃ kāraṇe vuttaṃ, aṅgajāte ca lañchane;

Ādi sīmāpakāresu, samīpe’vayave mato.

Vede ca mantane manto, mantā paññāya muccate;

Anayo byasane ceva, sandissati vipattiyaṃ.

Aruṇo raṃsibhede cā, byattarāge ca lohite;

Anubandho tu pakatā, nivatte nassanakkhare.

Avatāro’vataraṇe, titthamhi vivare pyatha;

Ākāro kāraṇe vutto, saṇṭhāne iṅgitepi ca.

Sudditthi tanaye khattā, uggo, tibbamhi so tisu;

Padhānaṃ tu mahāmatte, pakatya’gga’dhitīsu ca.

Kallaṃ pabhāte, niroga, sajjadakkhesu [yuttadakkhesu (ka.)] tīsu taṃ;

Kuhanā kūṭacariyāyaṃ, kuhano kuhake tisu.

Kapoto pakkhibhede ca, diṭṭho pārāvate tha ca;

Sārado sāradabbhūte, apagabbhe mato tisu.

Tīsu khare ca kaṭhine, kakkaso sāhasappiye [sāhasappiye=sāhasa+appiye (ṭī.)];

Akāriye tu guyhaṅge, cīre kopīna muccate.

Migabhede paṭākāyaṃ, moce ca kadalī’tthiyaṃ;

Dakkhiṇā dānabhedasmiṃ, vāmato’ññamhi dakkhiṇo.

Dutiyā bhariyāyañca, dvinnaṃ pūraṇiyaṃ matā;

Athuppāde siyā dhūma, ketu vessānarepi ca.

Bhavaniggamane yāne, dvāre nissaraṇaṃ siyā;

Niyāmako potavāhe, tiliṅgo so niyantari.

Apavagge vināse ca, nirodho rodhane pyatha;

Bhaye paṭibhayaṃ vuttaṃ, tiliṅgaṃ taṃ bhayaṃkare.

Piṭakaṃ bhājane vuttaṃ, tatheva pariyattiyaṃ;

Jarāsithilacammasmiṃ, udaraṅge matā vali.

Bhinnaṃ vidārite’ññasmiṃ, nissite vāccaliṅgikaṃ;

Upajāpe mato bhedo, visese ca vidāraṇe.

Maṇḍalaṃ gāmasandohe, bimbe paridhirāsisu;

Āṇāya māgame lekhe; Sāsanaṃ anusāsane.

Agge tu sikharaṃ cā’yo, mayavijjhanakaṇṭake;

Guṇukkaṃse ca vibhave, sampatti ceva sampadā.

Bhūkhantīsu khamā, yogye, hite sakke [yutte (ṭī.) 1001-gāthā passitabbā]khamo tisu;

Addho bhāge pathe kāle, ekaṃse’ddho’byayaṃ bhave;

Atho karīsaṃ vaccasmiṃ, vuccate caturambaṇe.

Usabho’sadha go [usabho usabhe (ṭī.)] seṭṭhe, sū’sabhaṃ vīsayaṭṭhiyaṃ;

Setusmiṃ tanti pantīsu, nāriyaṃ pāḷi kathyate.

Kaṭo jaye’tthinimitte, kilañje so kate tisu;

Mahiyaṃ jagatī vuttā, mandirālindavatthumhi.

Vitakke mathite takko, tathā sūciphale mato;

Sudassanaṃ sakkapure, tīsu taṃ duddase’tare.

Dīpo’ntarīpa pajjota, patiṭṭhā nibbutīsu ca;

Baddhanissita setesu, tīsu taṃ mihite sitaṃ.

Thiyaṃ pajāpati dāre, brahme māre sure pume;

Vāsudeve’ntake kaṇho, so pāpe asite tisu.

Upacāro upaṭṭhāne, āsanne aññaropane;

Sakko inde janapade, sākiye, so khame tisu.

Vajjane parihāro ca, sakkāre ceva rakkhaṇe;

Sotāpannādike agge, ariyo tīsu, dvije pume.

Susuko susumāre ca, bālake ca ulūpini;

Indīvaraṃ mataṃ nīlu, ppale uddālapādape.

Asano piyake kaṇḍe, bhakkhaṇe khipane’ sanaṃ;

Yuge’dhikāre [vikāre (ṭī.)] vīriye, padhāne cā’ntike dhuro.

Kāḷe ca bhakkhite tīsu, lavitte asito pume;

Pavāraṇā paṭikkhepe, kathitā’jjhesanāya ca.

Ummāre esikatthambhe, indakhīlo mato tha ca;

Potthakaṃ makacivatthe, ganthe lepyādi kammani.

Dhaññaṃ sālyādike vuttaṃ, dhañño puññavati ttisu;

Pāṇi hatthe ca satte bhū, saṇhakaraṇiyaṃ mato.

Tīsu pītaṃ halidyābhe, haṭṭhe ca pāyite siyā;

Byūho nibbiddharacchāyaṃ, balanyāse gaṇe mato.

Lohitādimhi lobhe ca, rāgo ca rañjane mato;

Padaro phalake bhaṅge, pavuddha dariyaṃ pica.

Siṅghāṭakaṃ kaserussa, phale, maggasamāgame;

Bahulāyañca kheḷamhi, eḷā, dose’ḷa mīritaṃ.

Ādhāro cā’dhikaraṇe, pattādhāre’ lavālake;

Kāro’ gabhede sakkāre, kārā tu bandhanālaye.

Karakā meghapāsāṇe, karako kuṇḍikāya ca;

Pāpane ca padātismiṃ, gamane patti nāriyaṃ.

Chiddaṃ randhañca vivaraṃ, susire dūsanepi ca;

Muttā tu muttike, muttaṃ, passāve, muccite tisu.

Nisedhe vāraṇaṃ, hatthi, liṅga hatthīsu vāraṇo;

Dānaṃ cāge made suddhe, khaṇḍane lavane khaye.

Manotose ca nibbāne, tthaṅgame nibbuti’tthiyaṃ;

Negamo nigamubbhūte, tathā’paṇopajīvini.

Haritasmiñca paṇṇe ca, palāso kiṃ sukaddume;

Pakāso pākaṭetīsu, ālokasmiṃ pume mato.

Pakkaṃ phalamhi, taṃ nāsu, mmukhe [nāsamukhe (ka.)] pariṇate tisu;

Piṇḍo ājīvane dehe, piṇḍane goḷake mato.

Vaṭṭo paribbaye kammā, dike, so vaṭṭule tisu;

Paccāhāre paṭihāro, dvāre ca dvārapālake.

Nāriyaṃ bhīru kathitā, bhīruke so tiliṅgiko;

Vikaṭaṃ gūthamuttādo, vikaṭo vikate tisu.

Vāmaṃ sabyamhi, taṃ cāru, viparītesu tīsva’tha;

Saṅkhyābhede sarabye ca, cihaṇe lakkha muccate.

Seṇī’tthī samasippīnaṃ, gaṇe cā’valiyaṃ pica;

Sudhāyaṃ dhūliyaṃ cuṇṇo, cuṇṇañca vāsacuṇṇake.

Jetabbe’tippasatthe’ti, vuddhe jeyyaṃ tisū’ritaṃ;

Takke tu mathitaṃ hotyā,

Lolite mathito tisu.

Abbhuto’cchariye tīsu, paṇe cevā’bbhuto pume;

Mecako pucchamūlamhi, kaṇhepi mecako tisu.

Vasavattī pume māre, vasavattāpake tisu;

Sambhave cā’suci pume, amejjhe tīsu dissati.

Accho ikke pume vutto, pasannamhi tiliṅgiko;

Baḷise selabhede ca, vaṅko, so kuṭile tisu.

Kuṇapamhi chavo ñeyyo,

Lāmake so tiliṅgiko;

Sabbasmiṃ sakalo tīsu, addhamhi purise siyā.

Candaggāhādike cevu, ppādo uppattiyaṃ pica;

Padussane padoso ca, kathito saṃvarīmukhe.

Rudhire lohitaṃ vuttaṃ, rattamhi lohito tisu;

Uttamaṅge pume muddhā, muddho mūḷhe tiliṅgiko.

Raṭṭhamhi vijitaṃ vuttaṃ, jite ca vijito tisu;

Parittaṃ tu parittāṇe, paritto tīsu appake.

Kumbhaṇḍo devabhede ca, dissati vallijātiyaṃ;

Catutthaṃse pade pādo, paccantaselaraṃsisu.

Vaṅgo lohantare vaṅgā, dese pume bahumhi ca;

Kammārabhaṇḍabhede ca, khaṭake muṭṭhi ca dvisu.

Ambaṇaṃ doṇiyaṃ ce’kā, dasadoṇappamāṇake;

Adhiṭṭhitiya mādhāre, ṭhāne’dhiṭṭhāna muccate.

Pume mahesī sugate, deviyaṃ nāriyaṃ matā;

Upaddave upasaggo, dissati pādikepi ca.

Vakkaṃ koṭṭhāsabhedasmiṃ, vakko vaṅke tisu’ccate;

Vijjā vede ca sippe ca, tivijjādo ca buddhiyaṃ.

Samādhimhi pume’kaggo, nākule vāccaliṅgiko;

Pajjaṃ siloke, pajjo’ddhe, pajjo pādahite tisu.

Katako rukkhabhedasmiṃ, katako kittime tisu;

Vidheyye assavo tīsu, pubbamhī purise siyā.

Kalyāṇe kathitaṃ khemaṃ, tīsu laddhattharakkhaṇe;

Atho niyojane vuttaṃ, kāriyepi payojanaṃ.

Assattho tīsu assāsa, ppatte, bodhiddume pume;

Tīsu luddo kurūre ca, nesādamhi pume siyā.

Vilaggo tīsu laggasmiṃ, pume majjhamhi dissati;

Aḍḍho tvanitthiyaṃ bhāge, dhanimhi vāccaliṅgiko.

Kaṭṭhaṃ dārumhi, taṃ kicche, gahane kasite tisu;

Sasantāne ca visaye, gocare’ jjhatta muccateti.

Iti addhānekatthavaggo.

Bhuvane ca jane loko, moretvaggimhi so sikhī;

Siloko tu yase pajje,

Rukkhe tu sāmike dhavo.

Vaṭabyāmesu nigrodho, dhaṅko tu vāyase bake;

Vāro tva’vasarā’hesu, kucetvabbhe payodharo.

Ucchaṅge lakkhaṇe cā’ṅko, rasmi’tthī juti rajjusu;

Diṭṭho’bhāsesu āloko,

Buddho tu paṇḍite jine.

Sūraṃ’sūsu pume bhānū, daṇḍo tu muggare dame;

Devamacchesva’nimiso, pattho tu mānasānusu.

Ātaṅko roga tāpesu,

Mātaṅgo sapace gaje;

Migo pasu kuruṅgesu, ulūki’ndesu kosiyo.

Viggaho kalahe kāye, puriso māṇava’ttasu;

Dāyādo bandhave putte, sire sīsaṃ tipumhi ca.

Balihatthaṃ’sūsu karo, dante vippe’ṇḍaje dvijo;

Vattaṃ pajjā’nanā’cāre, dhaññaṅge sukhume kaṇo.

Thambho thūṇa jaḷattesu, sūpo kummāsa byañjane;

Gaṇḍo phoṭe kapolamhi, aggho mūlye ca pūjane.

Pakāro tulya bhedesu, sakunto bhāsapakkhisu;

Bhāgye vidhi vidhāne ca, sare khagge ca sāyako.

Sāraṅgo cātake eṇe, pattī tu sarapakkhisu;

Sede pāko vipāke tha,

Bhikkhubhede caye gaṇo.

Rāsi puñje ca mesā’do,

Asse loṇe ca sindhavo;

Saṃvaṭṭe palayo nāse, pūgo kamukarāsisu.

Amate tu sudhā lepe, abhikhyā nāma raṃsisu;

Satti sāmatthiye satthe, mahī najjantare bhuvi;

Līlā kriyā vilāsesu,

Satte tu atraje pajā.

Ñāṇe lābhe upaladdhi, paveṇī kuthaveṇisu;

Pavatti vutti vattāsu, vetane bharaṇe bhati.

Ācārepi mariyādā, bhūti sattā samiddhisu;

Soppe pamāde tandī ca, yātrā gamana vuttisu.

Nindā kucchā’pavādesu, kaṅgu dhañña piyaṅgusu;

Mokkhesive samesanti, vibhāge bhatti sevane.

Icchāyaṃ jutiyaṃ kanti, rañjane sūrate rati;

Gehe vasati vāse tha, nadī senāsu vāhinī.

Patthe nāḷe ca nāḷi’tthī, gaṇe samiti saṅgame;

Taṇhā lobhe pipāsāyaṃ, magga vuttīsu vattanī.

Pāṇyaṅge nābhi cakkante, yāce viññatti ñāpane;

Vitti tose vedanāyaṃ, ṭhāne tu jīvite ṭhiti.

Taraṅge cā’ntare vīci, dhīratte dhāraṇe dhiti;

Bhū bhūmiyañca bhamuke, sadde vede save suti.

Gottaṃ nāme ca vaṃse tha, nagare ca ghare puraṃ;

Okaṃ tu nissaye gehe, kulaṃ tu gottarāsisu.

Heme vitte hiraññañca, paññāṇaṃ tva’ṅka vuddhisu;

Athā’mbarañca khe vatthe, guyhaṃ liṅge rahasya’pi.

Tapo dhamme vate ceva, pāpe tvā’gumhi kibbisaṃ;

Ratanaṃ maṇi seṭṭhesu, vassaṃ hāyana vuṭṭhisu.

Vanaṃ arañña vārīsu, khīramhi tu jale payo;

Akkharaṃ lipi mokkhesu, methūnaṃ saṅgame rate.

Sotaṃ kaṇṇe payovege, riṭṭhaṃ pāpā’subhesu ca;

Āgu pāpā’parādhesu, ketumhi cihane dhajo.

Gopuraṃ dvāramattepi, mandiraṃ nagare ghare;

Vāccaliṅgā paramito, byatto tu paṇḍite phuṭe.

Vallabho dayite’jjhakkhe, jale thūlo mahatyapi;

Kurūre bherave bhīmo,

Lolo tu lolupe cale.

Bībhaccho vikate bhīme, komale tikhiṇe mudu;

Iṭṭhe ca madhure sādu, sādumhi madhuro piye.

Site tu suddhe odāto, dvijivho sūcakā’hisu;

Sakke samattho sambandhe, samattaṃ niṭṭhitā’khile.

Suddho kevala pūtesu, jighañño’ntā’dhamesu ca;

Poṇo’panata ninnesu, añña nīcesu ce’taro.

Suci suddhe site pūte, pesalo dakkhacārusu;

Adhamo kucchite ūne, appiye pya’liko bhave.

Byāpe asuddhe saṃkiṇṇo, bhabbaṃ yogye ca bhāvini;

Sukhumo appakā’ṇūsu, vuddho there ca paṇḍite.

Subhe sādhumhi bhaddo tha, tyā’do ca vipule bahu;

Dhīro budhe dhitimante, vellitaṃ kuṭile dhute.

Visado byatta setesu, taruṇo tu yuve nave;

Yoggaṃ yāne, khame yoggo,

Piṇḍitaṃ gaṇite ghane.

Budhe’bhijāto kulaje, vuddho’rūsu mahallako;

Kalyāṇaṃ sundare cāpi, himo tu sītalepi ca.

Lole tu sīghe capalo, vutte udita muggate;

Āditte gabbite ditto, piṭṭhaṃ tu cuṇṇitepi ca.

Vigate vāyite [vāyane (ka.)]vītaṃ, bhāvitaṃ vaḍḍhitepi ca;

Bhajjite patite bhaṭṭho, puṭṭho pucchita posite.

Jāto bhūte caye jātaṃ,

Paṭibhāgo samā’risu;

Sūro vīre ravisūre, duṭṭho kuddhe ca dūsite.

Diṭṭho’rimhi’kkhite diṭṭho[diṭṭhaṃ (ka.)],

Mūḷhe pote ca bāliso;

Nindāyaṃ khepane khepo, niyamo nicchaye vate.

Salākāyaṃ kuso dabbhe,

Bālyādo tu khaye vayo;

Lepa gabbesva’valepo, aṇḍajo mīnapakkhisu.

Bilāle nakule babbu, mantho manthanasattusu;

Vālo kese’ssādilome,

Saṅghāto ghātarāsisu.

Gopagāme rave ghoso, sūto sārathivandisu;

Mālyaṃ tu pupphe taddāme, vāho tu sakaṭe haye.

Khaye’ccane cā’pacayo, kālo samaya maccusu;

Bhe tārakā nettamajjhe, sīmā’ vadhi, ṭṭhitīsu ca.

Ābhogo puṇṇatā’vajje-

Svā’ḷi’tthī sakhi setusu;

Satte thūle tīsu daḷho, latā sākhāya valliyaṃ.

Mutti’tthī mocane mokkhe,

Kāyo tu deha rāsisu;

Nīce puthujjano mūḷhe, bhattā sāmini dhārake.

Sikhā, piñchesu sikhaṇḍo, satte tva’ttani puggalo;

Sambādho saṃkaṭe guyhe,

Nāse khepe parābhavo.

Vacco rūpe karīse tha, juti’tthī kantiraṃsisu;

Labbhaṃ yutte ca laddhabbe, khaṇḍe paṇṇe dalaṃ mataṃ;

Sallaṃ kaṇḍe salākāyaṃ, sucitte dhāvanaṃ gate;

Bhantatthe vibbhamo hāve, moho’vijjāya mucchane.

Sedo ghammajale pāke,

Goḷe ucchumaye guḷo;

Mitte sahāye ca sakhā, vibhū niccappabhūsu so.

Khagge kurūre nettiṃso, parasmiṃ atra tīsva’mu;

Kalaṅko’ṅkā’pavādesu,

Dese janapado jane.

Pajje gāthā vacībhede, vaṃso tva’nvayaveṇusu;

Yānaṃ rathādo gamane, sarūpasmiṃ adho talaṃ.

Majjho vilagge vemajjhe, pupphaṃ tu kusumo’tusu;

Sīlaṃ sabhāve subbate, puṅgavo usabhe vare.

Kose khagādibīje’ṇḍaṃ, kuharaṃ gabbhare bile;

Nettiṃse gaṇḍake khaggo, kadambo tu dume caye.

Bhe’dhenuyaṃ rohiṇī’tthī, varaṅgaṃ yoniyaṃ sire;

Akkose sapathe sāpo, paṅkaṃ pāpe ca kaddame.

Bhogavatyu’rage bhogī, ssaro tu sivasāmisu;

Bale pabhāve vīriyaṃ, tejo tesu ca dittiyaṃ.

Dhārā santati khaggaṅge, vānaṃ taṇhāya sibbane;

Khattā sūte paṭihāre, vitti pīḷāsu vedanā.

Thiyaṃ mati’cchāpaññāsu, pāpe yuddhe rave raṇo;

Lavotu bindu’cchedesu, palāle’ [palāse (ṭī.), palāpe-ṭī (453-1124) gāthā passitabbā] tisaye bhusaṃ.

Bādhā dukkhe nisedhe ca, mūlapadepi mātikā;

Sneho tele’dhikappeme,

Gharā’pekkhāsu ālayo.

Ketusmiṃ ketanaṃ gehe, ṭhāne bhūmi’tthiyaṃ bhuvi;

Lekhye lekho rāji lekhā, pūjite bhagavā jine.

Gadā satthe gado roge, nisajjā pīṭhesvā’sanaṃ;

Tathāgato jine satte,

Caye dehe samussayo.

Bilaṃ koṭṭhāsa chiddesu, vajjaṃ dose ca bheriyaṃ;

Kāle dīghañjase’ddhānaṃ, āliyaṃ setu kāraṇe.

Okāso kāraṇe dese,

Sabhā gehe ca saṃsade;

Yūpo thambhe ca pāsāde, ayanaṃ gamane pathe.

Akko rukkhantare sūre,

Asso koṇe hayepi ca;

Aṃso khandhe ca koṭṭhāse,

Jālaṃ sūsva’cci no pume.

Nāsā’sattesva’ bhāvo tha,

Anna modana bhuttisu;

Jīvaṃ pāne jane jīvo,

Ghāso tva’nne ca bhakkhaṇe.

Chadane’cchādanaṃ vatthe, nikāyo geharāsisu;

Annādo āmisaṃ maṃse; Dikkhā tu yajane’ccane.

Kriyāyaṃ kārikā pajje,

Ketu tu cihane dhaje;

Kusumaṃ thīraje pupphe, vānare tu budhe kavi.

Adhare kharabhe oṭṭho, luddo tu luddakepi ca;

Kalusaṃ tvā’vile pāpe, pāpe kali parājaye.

Kantāro vana, duggesu, caro cāramhi cañcale;

Janāvāse gaṇe gāmo, cammaṃ tu phalake tace.

Āmodo hāsa gandhesu,

Cāru tu kanakepi ca;

Sattāyaṃ bhavanaṃ gehe, lese tu khalite chalaṃ.

Veraṃ pāpe ca paṭighe, taco cammani vakkale;

Ucce’dhirohe āroho, nettaṃ vatthantara’kkhisu.

Paṭihāre mukhe dvāraṃ, pete ñāte mato tisu;

Māso paraṇṇa kālesu, naggo tva’celakepi ca.

Dose ghāte ca paṭigho, migādo chagale pasu;

Arūpe cā’vhaye nāmaṃ, daro daratha bhītisu.

Yācane bhojane bhikkhā,

Bhāre tva’tisaye bharo;

Dabbi’ndajāyāsu sujā, meghe tva’bbhaṃ vihāyase.

Modako khajjabhedepi, maṇike ratane maṇi;

Selā’rāmesu malayo,

Sabhāva’ṅkesu lakkhaṇaṃ.

Havi sappimhi hotabbe, siro seṭṭhe ca muddhani;

Vicārepi viveko tha, sikharī pabbate dume.

Vego jave pavāhe ca, saṅku tu khilahetisu;

Niggahīte kaṇe bindu, varāho sūkare gaje.

Nettante cittake’pāṅgaṃ, siddhattho sāsape jine;

Hāro muttāguṇe gāhe,

Khārako makuḷe rase.

Accayo’ tikkame dose,

Selarukkhesva’go nago;

Svappe’vadhāraṇe mattaṃ, apacitya’ccane khaye.

Chiddo’taraṇesvo’tāro,

Brahme ca janake pitā;

Pitāmaho’yyake brahme,

Poto nāvāya bālake.

Rukkhe vaṇṇe sune soṇo,

Sagge tu gagane divo;

Vatthe gandhe ghare vāso, cullo khudde ca uddhane.

Kaṇṇo koṇe ca savaṇe,

Mālā pupphe ca pantiyaṃ;

Bhāgo bhāgye’kadesesu,

Kuṭṭhaṃ roge’ japālake.

Seyyā senāsane sene, cundabhaṇḍamhi ca’bbhamo;

Vatthādilomaṃ’su kare, nipāto patane’byaye.

Sākhāyaṃ viṭapo thambhe, sattu khajjantare dise;

Sāmiko pati’yiresu, paṭṭhānaṃ gati hetusu.

Rāge raṅgo naccaṭṭhāne, pānaṃ peyye ca pītiyaṃ;

Iṇu’kkhepesu uddhāro, ummāre eḷako aje.

Pahāro pothane yāme,

Sarado hāyano’tusu;

Kuṇḍikāyā’ḷhake tumbo,

Palālo[palāpo (ka.) 453-gāthā passitabbā] tu bhusamhi ca.

Matā’vāṭe caye kāsu, panisā kāraṇe raho;

Kāso poṭagale roge,

Doso kodhe guṇe’tare.

Yutya’ṭṭāla’ṭṭitesva’ṭṭo, kīḷāyaṃ kānane davo;

Uppattiyaṃ co’ppatanaṃ, uyyānaṃ gamane vane.

Vokāro lāmake khandhe, mūlo’padāsu pābhataṃ;

Dasā’ vatthā paṭantesu, kāraṇaṃ ghāta, hetusu.

Hatthidāne mado gabbe, ghaṭā ghaṭana rāsisu;

Upahāro’bhihārepi, cayo bandhana rāsisu.

Gandho thoke ghāyanīye,

Cāgo tu dānahānisu;

Pāne pamode pīti’tthī, iṇe givā galepi ca.

Patiṭṭhā nissaye ṭhāne, balakkārepi sāhasaṃ;

Bhaṅgo bhede paṭe bhaṅgaṃ, chattaṃ tu chavakepi ca.

Ñāṇe bhuvi ca bhūri’ttī, anaṅge madano dume;

Pamātaripi mātā tha, veṭhu’ṇīsesu veṭhanaṃ.

Māriso taṇḍuleyye’yye,

Mokkho nibbāna muttisu;

Indo’dhipati sakkesvā, rammaṇaṃ hetu gocare.

Aṅke saṇṭhāna mākāre,

Khette [vappe (pākāramūle nettajale usume ca vappo-ṭī)] vappo taṭepi ca;

Sammutya’nuññā vohāre, sva’tha lājāsu cā’kkhataṃ.

Satraṃ yāge sadādāne,

Somo tu osadhi’ndusu;

Saṅghāto yugagehaṅge, khāro ūse ca bhasmani.

Ātāpo vīriye tāpe,

Bhāge sīmāya odhi cāti.

Iti pādānekatthavaggo.

Anekatthavaggo niṭṭhito.