Dhamma CentralHọc Phật theo Tam Tạng Pāli

Chương 25 - Lời bạt

· Cập nhật · 11 phút đọc

Chương 25

-ooOoo-

1. Lời bạt

Nguyên tác "Abhidhamma in Daily Life" của tác giả Nina Van Gorkom đã được Ðại đức Thiện Minh dịch ra Việt ngữ với nhan đề "Tâm Lý và Triết học Phật giáo áp dụng trong đời sống hàng ngày".

Ðọc qua quyển sách chúng ta mới thấy giá trị của đời sống tinh thần là như thế nào. Quyển sách đã giới thiệu bộ môn giáo lý Abhidhamma (Vi diệu pháp) trong Phật giáo, tác giả đã trình bày sự ứng dụng thực tế của giáo lý Abhidhamma trong cuộc sống hàng ngày thật thú vị.

Bà Rhys Davids nói rất đúng: "Abhidhamma đề cập đến những gì ta tìm thấy bên trong ta, quanh ta, và những gì ta khao khát thành đạt".

Abhidhamma hay Vi diệu pháp đúng là môn Tâm Lý học hay Triết học của Phật giáo. Abhidhamma đã phân tích hai yếu tố nhân sinh quan là thể xác (vật chất) và tâm linh (tinh thần), Abhidhamma cũng nêu rõ mối liên quan giữa hai yếu tố ấy, vật chất ảnh hưởng đến tâm linh, và ngược lại.

Hạnh phúc và đau khổ trong đời sống con người sẽ tùy thuộc vào hai yếu tố đó mà phát sinh, hai yếu tố đó gọi theo từ chuyên môn là Danh (Nàma) và Sắc (Rùpa).

Danh pháp là gồm tâm và sở hữu tâm (Citta, Cetasika); Sắc pháp là nói đến thân tứ đại: đất, nước, lửa, gió (Dhàtu).

Một người hiểu biết, khéo tu luyện nội tâm sẽ làm cho tinh thần trong sáng an trú với tư tưởng thuần thiện, thanh lọc tư duy ô nhiễm bất thiện như tham, sân, si, hoài nghi, ngã mạn... Từ thái độ ấy sẽ tạo cho người này một nghị lực, một sức mạnh tâm linh, và sẽ khiến cho có cuộc sống lành mạnh và an lạc.

Tác giả quyển sách đã mô tả cặn kẻ bằng kiến thức Phật pháp và kinh nghiệm tu tập của mình và dịch giả đã khéo léo chuyển món ăn tinh thần này đến chúng ta. Giá trị quyển sách không thể phủ nhận được.

Mong sao tất cả mọi người sẽ cảm nhận được giá trị đó và sẽ ứng dụng giáo lý Abhidhamma trong cuộc sống hàng ngày.

Chùa Siêu Lý (Vĩnh Long)
Mùa Ðông Canh thìn
Tỳ khưu Giác Giới

2. Phụ Lục - Thuật ngữ Pali-Việt

Abhidhammavi diệu pháp, thắng pháp
Abhidhammattha Sangahathắng pháp tập yếu luận
Abhinnathắng trí
Adosavô sân
Ahetuka cittastâm vô nhân
Àkàsànancàyatanakhông vô biên xứ
Àkincannàyatanavô sở hữu xứ
Akusalabất thiện
Alobhavô tham
Amohavô sân
AnàgàmìA na hàm (bất lai)
Anattàvô ngã
Aniccavô thường
Anulomathuận thứ
Anusayatùy miên
Anupàdisesa nibbànavô dư Níp bàn
Àpo-dhàtuthủy giới
Appanàan chỉ định
Arahatbậc A La Hán
Àrammanacảnh đối tượng, cảnh tượng
Ariyanbậc thánh
Arùpa-bhùmicõi vô sắc giới
Arùpa-brahma bhùmicõi Phạm thiên vô sắc giới
Arùpa-jhànathiền vô sắc
Asankhàrikakhông cần nhắc bảo
Asankhata dhammapháp vô vi
Àsavaslậu hoặc
Asobhanatịnh hảo
Asubhabất tịnh
Asuraa tu la
Atìta-bhavangahộ kiếp vừa qua
Atthasàlinìchú giải bộ Pháp Tụ
Àvajjanahướng môn
Avijjàvô minh
Ayoniso manasikàraghi nhớ lý tác ý
Bhàvanàtu tiến, tham thiền
Bhavangahộ kiếp
Bhavanga calanahộ kiếp rúng động
Bhavangupacchedahộ kiếp dứt dòng
Bhikkhuvị Tỳ khưu
Bhikkhunìvị Tỳ khưu ni
Bhùmicõi
Brahma-vihàraphạm trú
Buddhađức Phật
Buddhaghosagiác âm
Cakkhumắt, nhãn
Cakkhu-dhàtunhãn giới
Cakkhu-dvàranhãn môn
Cakkhu-dvàravajjana-cittatâm khán nhãn môn
Cakkhupasàda rùpasắc thần kinh nhãn
Cakkhu-vinnànanhãn thức
Cetanàtư, cố ý
Cetasikasở hữu tâm
Cittatâm
Cuti-cittatâm tử
Dànabố thí
Dassana-kiccachức năng thấy
Dhammapháp
Dhamma-dhàtupháp giới
Dhammàrammanacảnh pháp
Dhammasanganìbộ Pháp Tụ
Dhàtukathàbộ chất ngữ
Ditthità kiến
Ditthigata sampayuttatương ưng tà kiến
Domanassathọ ưu
Dosasân
Dosa-mùla-cittatâm sân căn
Dukkhakhổ
Dukkha vedanàthọ khổ
Dvàramôn
Dvi-panca-vinnànangũ song thức
Ekaggatànhất hành tâm
Ganthaphước
Ghàna-dhàtutỷ giới
Ghànapasàda rùpasắc thần kinh tỷ
Ghàna-vinnànatỷ thức
Ghàyana-kiccachức năng ngửi
Gotrabhùchuyển tánh
Hadaya-vatthuý vật
Hasituppàda-cittatâm sinh tiếu
Hetunhân
Indrìyacăn, quyền
Issàtật đố
Jàtisanh, đặc tính, chủng loại
Javana-cittatốc lực tâm
Jhànathiền
Jhànanganhững chi thiền
Jinhà-dhàtuthiệt giới
Jivhàpasàda rùpathần kinh thiệt
Jivhà-vinnànathiệt thức
Kàmadục lạc
Kàma-bhùmicõi dục
Kàmacchandhadục tham
Kàma-sobhana cittatâm tịnh hảo dục giới
Kàmàvacara cittastâm dục giới
Kammanghiệp
Kamma pathanghiệp đạo
Karunàbi mẫn
Kasinađề mục
Kàyabiến xứ
Kàya dhàtuthân giới
Kàyapasàda rùpasắc thần kinh thân
Kàya-vinnattithân biểu tri
Kàya-vinnànathân thức
Khandhangũ uẩn
Kiccachức năng, phận sự
Kilesaphiền não
Kiriya cittatâm tố
Kukkuccahối hận
Kusala cittatâm thiện
Kusala kammanghiệp thiện
Kusalathiện
Lobhatham
Lobha-mùla-cittatâm tham căn
Lokiya cittatâm hiệp thế
Lokuttara cittatâm siêu thế
Lokuttara dhammaspháp siêu thế
Macchariyalậu, xan tham
Maggađạo
Magga-cittatâm đạo
Mahà-bhùta-rùpassắc tứ đại
Mahà kiriyacittatâm đại tố
Mahà-kusalacittatâm đại thiện
Mahà-vipàkacittatâm đại quả
Manàyatanaý xứ
Manoý
Mano-dhàtuý giới
Mano-dvàràvajjana-cittatâm khán ý môn
Mano-dvàra-vìthi-cittaslộ trình tâm ý môn
Mano-vinnàna-dhàtunhãn thức giới
MàraMa vương
Mettàtừ
Middhathụy miên
Mohasi mê
Moha-mùla-cittastâm căn si
Muditàtùy hỉ
Nàmadanh pháp
Natthika ditthivô hữu kiến
N’eva-sannà-n’àsannàyatanaphi tưởng phi phi tưởng xứ
NibbànaNíp bàn
Nimittadấu, ấn chứng
Nirodha-samàpattiThiền diệt
Nìvaranatriền cái
Nanatrí
Ojàthực tố, chất dinh dưỡng
Olàrika rùpassắc thô
Pacceka BuddhaPhật độc giác
Patibhàganimittaquang tướng
Patighasân hận
Patthànabộ đại xứ
Patisandhi cittatâm tái tục
Pàlitiếng Pàli
Pancadvàràvajjana-cittatâm khán ngũ môn
Pancavinnànangũ thức
Pannatrí tuệø, huệ
Pannattichế định
Paramattha dhammapháp chơn đế
Parikammatâm chuẩn bị
Pasàda-rùpassắc thần kinh
Petangạ quỉ, người quá vãng
Phala-cittatâm quả
Phassaxúc
Photthabbàrammanacảnh xúc
Phusana kiccachức năng xúc chạm
PìtiPháp hỷ (phỉ lạc)
PuggalapannattiBộ nhân chế định
Puthujjanakẻ phàm phu
Ràhulara hầu la
Rasàrammanacảnh vị
Rùpàrammanacảnh sắc
Rùpasắc pháp
Rùpa-brahma plane orcõi Phạm thiên sắc
Rùpa-bhùmicõi sắc giới
Rùpa-jhànathiền sắc giới
Rùpa-khandhasắc uẩn
Rùpàvacara cittastâm sắc giới
Saddàrammanacảnh thinh
Saddhàniềm tin
Sahagatacâu hành
Sahetukahữu nhân
Sakadàgàmìnhất lai
Samàdhiđịnh
Samathathiền chỉ, tu tịnh
Sammàchân chánh
Sampaticchana-cittatâm tiếp thu
Sampayuttatương ưng
Sanghatăng già
Sankhata / Sankhàra dhammapháp hữu vi
Sannàtưởng
Sannàkkhandhatưởng uẩn
Santìrana-cittatâm quan sát
Sankhàra dhammapháp hành
Sankhàrakkhandhahành uẩn
SàriputtaXá Lợi Phất
Sasankhàrikacần được nhắc bảo
Satiniệm, chú niệm
Satipatthàna suttakinh niệm xứ
Satipatthànaniệm xứ
Sa-upàdisesa nibbànahữu dư Níp bàn
Sàyana-kiccachức năng đếm
Savana-kiccachức năng nghe
Sìlagiới
Sìlabbatupàdànagiới cấm thủ
Sobhana hetusnhân tịnh hảo
Sobhana kiriyacittasnhững tâm tố tịnh hảo
Sobhana (citta & cetasika)tịnh hảo (tâm và sở hữu tâm)
Somanassathọ hỉ
Sota-dhàtunhĩ giới
Sota-dvàràvajjana-cittatâm khán nhĩ môn
Sota-dvàra-vìthi-cittaslộ trình tâm khán nhĩ môn
Sotàpannabậc Tu đà hườn
Soto-vinnànanhĩ thức
Sukhalạc
Sukha-vedanàthọ lạc
Sukhumatế, vi tế
Suttakinh điển
Suttantatạng kinh
Tadàrammana-cittatâm na cảnh
TathàgataNhư Lai
Tatramajjhattatàtrung tánh (xả)
Tejo-dhàtuhỏa giới
TheravàdaPhật giáo Trưởng lão thuyết, / Phật Giáo Nam tông
Thìnahôn trầm
TipitakaTam Tạng
Uddhaccatrạo cử, phóng dật
Udànakinh Phật tự thuyết
Upacàracận hành
Upacàra-samàdhicận hành định
Upàdà-rùpasắc y sinh
Upàdànathủ, chấp thủ
Upàdànakkhandhasthủ uẩn
Upekkhàxả
Vacìvinnattikhẩu biểu tri
Vatthuvật
Vàyo-dhàtuphong giới
Vedanàthọ
Vedanàkkhandhathọ uẩn
VibhangaBộ Phân tích
Vicàratứ
Vicikicchàhoài nghi
Vinayatạng luật
Vinnànathức
Vinnàna-dhàtuthức giới
Vinnànakkhandhathức uẩn
Vinnànancàyatanathức vô biên xứ
Vipàkacittatâm quả
Vipassanàthiền quán (tu Tuệ)
Vippayuttabất tương ưng
Viriyatinh tấn
Visaịkàra dhammapháp vô vi
VisuddhimaggaThanh tịnh đạo
Vitakkatầm
Vìthi-cittaslộ trình tâm
Vìthimutta-cittasngoài lộ trình tâm
Votthapana-cittatâm phán đoán
Vyàpàdasân hận
Yamakabộ Song đối
Yoniso manasikàranhư lý tác ý

-ooOoo-