Mūgapakkhajātaka

“Mā paṇḍiccayaṁ vibhāvaya, Bālamato bhava sabbapāṇinaṁ; Sabbo taṁ jano ocināyatu, Evaṁ tava attho bhavissati”.

“Karomi te taṁ vacanaṁ, yaṁ maṁ bhaṇasi devate; Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate”.

“Kiṁ nu santaramānova, kāsuṁ khaṇasi sārathi; Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṁ kāsuyā karissasi”.

“Rañño mūgo ca pakkho ca, putto jāto acetaso; Somhi raññā samajjhiṭṭho, puttaṁ me nikhaṇaṁ vane”.

“Na badhiro na mūgosmi, na pakkho na ca vīkalo; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.

Ūrū bāhuñca me passa, bhāsitañca suṇohi me; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane”.

“Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ko vā tvaṁ kassa vā putto, kathaṁ jānemu taṁ mayaṁ”.

“Namhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Kāsirañño ahaṁ putto, yaṁ kāsuyā nikhaññasi.

Tassa rañño ahaṁ putto, yaṁ tvaṁ sammūpajīvasi; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.

Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṁ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.

Yathā rukkho tathā rājā, yathā sākhā tathā ahaṁ; Yathā chāyūpago poso, evaṁ tvamasi sārathi; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.

Pahūtabhakkho bhavati, vippavuttho sakaṁ gharā; Bahū naṁ upajīvanti, yo mittānaṁ na dubbhati.

Yaṁ yaṁ janapadaṁ yāti, nigame rājadhāniyo; Sabbattha pūjito hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.

Nāssa corā pasāhanti, nātimaññanti khattiyā; Sabbe amitte tarati, yo mittānaṁ na dubbhati.

Akkuddho sagharaṁ eti, sabhāyaṁ paṭinandito; Ñātīnaṁ uttamo hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.

Sakkatvā sakkato hoti, garu hoti sagāravo; Vaṇṇakittibhato hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.

Pūjako labhate pūjaṁ, vandako paṭivandanaṁ; Yaso kittiñca pappoti, yo mittānaṁ na dubbhati.

Aggi yathā pajjalati, devatāva virocati; Siriyā ajahito hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.

Gāvo tassa pajāyanti, khette vuttaṁ virūhati; Vuttānaṁ phalamasnāti, yo mittānaṁ na dubbhati.

Darito pabbatāto vā, rukkhato patito naro; Cuto patiṭṭhaṁ labhati, yo mittānaṁ na dubbhati.

Virūḷhamūlasantānaṁ, nigrodhamiva māluto; Amittā nappasāhanti, yo mittānaṁ na dubbhati”.

“Ehi taṁ paṭinessāmi, rājaputta sakaṁ gharaṁ; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi”.

“Alaṁ me tena rajjena, ñātakehi dhanena vā; Yaṁ me adhammacariyāya, rajjaṁ labbhetha sārathi”.

“Puṇṇapattaṁ maṁ lābhehi, rājaputta ito gato; Pitā mātā ca me dajjuṁ, rājaputta tayī gate.

Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Tepi attamanā dajjuṁ, rājaputta tayī gate.

Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tepi attamanā dajjuṁ, rājaputta tayī gate.

Bahudhaññā jānapadā, negamā ca samāgatā; Upāyanāni me dajjuṁ, rājaputta tayī gate”.

“Pitu mātu cahaṁ catto, raṭṭhassa nigamassa ca; Atho sabbakumārānaṁ, natthi mayhaṁ sakaṁ gharaṁ.

Anuññāto ahaṁ matyā, sañcatto pitarā mahaṁ; Ekoraññe pabbajito, na kāme abhipatthaye.

Api ataramānānaṁ, phalāsāva samijjhati; Vipakkabrahmacariyosmi, evaṁ jānāhi sārathi.

Api ataramānānaṁ, sammadattho vipaccati; Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo”.

“Evaṁ vaggukatho santo, visaṭṭhavacano casi; Kasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā”.

“Nāhaṁ asandhitā pakkho, na badhiro asotatā; Nāhaṁ ajivhatā mūgo, mā maṁ mūgamadhārayi.

Purimaṁ sarāmahaṁ jātiṁ, yattha rajjamakārayiṁ; Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ, pāpatthaṁ nirayaṁ bhusaṁ.

Vīsatiñceva vassāni, tahiṁ rajjamakārayiṁ; Asītivassasahassāni, nirayamhi apaccisaṁ.

Tassa rajjassahaṁ bhīto, mā maṁ rajjābhisecayuṁ; Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇiṁ tadā.

Ucchaṅge maṁ nisādetvā, pitā atthānusāsati; Ekaṁ hanatha bandhatha, ekaṁ khārāpatacchikaṁ; Ekaṁ sūlasmiṁ uppetha, iccassa manusāsati.

Tāyāhaṁ pharusaṁ sutvā, vācāyo samudīritā; Amūgo mūgavaṇṇena, apakkho pakkhasammato; Sake muttakarīsasmiṁ, acchāhaṁ samparipluto.

Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṁyutaṁ; Komaṁ jīvitamāgamma, veraṁ kayirātha kenaci.

Paññāya ca alābhena, dhammassa ca adassanā; Komaṁ jīvitamāgamma, veraṁ kayirātha kenaci.

Api ataramānānaṁ, phalāsāva samijjhati; Vipakkabrahmacariyosmi, evaṁ jānāhi sārathi.

Api ataramānānaṁ, sammadattho vipaccati; Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo”.

“Ahampi pabbajissāmi, rājaputta tavantike; Avhāyassu maṁ bhaddante, pabbajjā mama ruccati”.

“Rathaṁ niyyādayitvāna, anaṇo ehi sārathi; Anaṇassa hi pabbajjā, etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ”.

“Yadeva tyāhaṁ vacanaṁ, akaraṁ bhaddamatthu te; Tadeva me tvaṁ vacanaṁ, yācito kattumarahasi.

Idheva tāva acchassu, yāva rājānamānaye; Appeva te pitā disvā, patīto sumano siyā”.

“Karomi tetaṁ vacanaṁ, yaṁ maṁ bhaṇasi sārathi; Ahampi daṭṭhukāmosmi, pitaraṁ me idhāgataṁ.

Ehi samma nivattassu, kusalaṁ vajjāsi ñātinaṁ; Mātaraṁ pitaraṁ mayhaṁ, vutto vajjāsi vandanaṁ”.

Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ; Sārathi rathamāruyha, rājadvāraṁ upāgami.

Suññaṁ mātā rathaṁ disvā, ekaṁ sārathimāgataṁ; Assupuṇṇehi nettehi, rodantī naṁ udikkhati.

“Ayaṁ so sārathi eti, nihantvā mama atrajaṁ; Nihato nūna me putto, pathabyā bhūmivaḍḍhano.

Amittā nūna nandanti, patītā nūna verino; Āgataṁ sārathiṁ disvā, nihantvā mama atrajaṁ”.

Suññaṁ mātā rathaṁ disvā, ekaṁ sārathimāgataṁ; Assupuṇṇehi nettehi, rodantī paripucchi naṁ.

“Kiṁ nu mūgo kiṁ nu pakkho, kiṁ nu so vilapī tadā; Nihaññamāno bhūmiyā, taṁ me akkhāhi sārathi.

Kathaṁ hatthehi pādehi, mūgapakkho vivajjayi; Nihaññamāno bhūmiyā, taṁ me akkhāhi pucchito”.

“Akkheyyaṁ te ahaṁ ayye, dajjāsi abhayaṁ mama; Yaṁ me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā, rājaputtassa santike”.

“Abhayaṁ samma te dammi, abhīto bhaṇa sārathi; Yaṁ te sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā, rājaputtassa santike”.

“Na so mūgo na so pakkho, visaṭṭhavacano ca so; Rajjassa kira so bhīto, akarā ālaye bahū.

Purimaṁ sarati so jātiṁ, yattha rajjamakārayi; Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ, pāpattha nirayaṁ bhusaṁ.

Vīsatiñceva vassāni, tahiṁ rajjamakārayi; Asītivassasahassāni, nirayamhi apacci so.

Tassa rajjassa so bhīto, mā maṁ rajjābhisecayuṁ; Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā.

Aṅgapaccaṅgasampanno, ārohapariṇāhavā; Visaṭṭhavacano pañño, magge saggassa tiṭṭhati.

Sace tvaṁ daṭṭhukāmāsi, rājaputtaṁ tavatrajaṁ; Ehi taṁ pāpayissāmi, yattha sammati temiyo”.

“Yojayantu rathe asse, Kacchaṁ nāgāna bandhatha; Udīrayantu saṅkhapaṇavā, Vādantu ekapokkharā.

Vādantu bherī sannaddhā, vaggū vādantu dundubhī; Negamā ca maṁ anventu, gacchaṁ puttanivedako.

Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Khippaṁ yānāni yojentu, gacchaṁ puttanivedako.

Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Khippaṁ yānāni yojentu, gacchaṁ puttanivedako.

Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Khippaṁ yānāni yojentu, gacchaṁ puttanivedako”.

Asse ca sārathī yutte, sindhave sīghavāhane; Rājadvāraṁ upāgacchuṁ, “yuttā deva ime hayā”.

“Thūlā javena hāyanti, kisā hāyanti thāmunā; Kise thūle vivajjetvā, saṁsaṭṭhā yojitā hayā”.

Tato rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṁ; Itthāgāraṁ ajjhabhāsi, “sabbāva anuyātha maṁ.

Vālabījanimuṇhīsaṁ, khaggaṁ chattañca paṇḍaraṁ; Upādhī rathamāruyha, suvaṇṇehi alaṅkatā”.

Tato sa rājā pāyāsi, purakkhatvāna sārathiṁ; Khippameva upāgacchi, yattha sammati temiyo.

Tañca disvāna āyantaṁ, jalantamiva tejasā; Khattasaṅghaparibyūḷhaṁ, temiyo etadabravi.

“Kacci nu tāta kusalaṁ, kacci tāta anāmayaṁ; Sabbā ca rājakaññāyo, arogā mayha mātaro”.

“Kusalañceva me putta, atho putta anāmayaṁ; Sabbā ca rājakaññāyo, arogā tuyha mātaro”.

“Kacci amajjapo tāta, kacci te suramappiyaṁ; Kacci sacce ca dhamme ca, dāne te ramate mano”.

“Amajjapo ahaṁ putta, atho me suramappiyaṁ; Atho sacce ca dhamme ca, dāne me ramate mano”.

“Kacci arogaṁ yoggaṁ te, kacci vahati vāhanaṁ; Kacci te byādhayo natthi, sarīrassupatāpanā”.

“Atho arogaṁ yoggaṁ me, atho vahati vāhanaṁ; Atho me byādhayo natthi, sarīrassupatāpanā”.

“Kacci antā ca te phītā, majjhe ca bahalā tava; Koṭṭhāgārañca kosañca, kacci te paṭisanthataṁ”.

“Atho antā ca me phītā, majjhe ca bahalā mama; Koṭṭhāgārañca kosañca, sabbaṁ me paṭisanthataṁ”.

“Svāgataṁ te mahārāja, atho te adurāgataṁ; Patiṭṭhapentu pallaṅkaṁ, yattha rājā nisakkati.

Idheva te nisīdassu, niyate paṇṇasanthare; Etto udakamādāya, pāde pakkhālayassu te.

Idampi paṇṇakaṁ mayhaṁ, randhaṁ rāja aloṇakaṁ; Paribhuñja mahārāja, pāhuno mesidhāgato”.

“Na cāhaṁ paṇṇaṁ bhuñjāmi, Na hetaṁ mayha bhojanaṁ; Sālīnaṁ odanaṁ bhuñje, Suciṁ maṁsūpasecanaṁ”.

“Accherakaṁ maṁ paṭibhāti, ekakampi rahogataṁ; Edisaṁ bhuñjamānānaṁ, kena vaṇṇo pasīdati”.

“Eko rāja nipajjāmi, niyate paṇṇasanthare; Tāya me ekaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.

Na ca nettiṁsabandhā me, rājarakkhā upaṭṭhitā; Tāya me sukhaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.

Atītaṁ nānusocāmi, nappajappāmināgataṁ; Paccuppannena yāpemi, tena vaṇṇo pasīdati.

Anāgatappajappāya, atītassānusocanā; Etena bālā sussanti, naḷova harito luto”.

“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ, asse pattī ca vammino; Nivesanāni rammāni, ahaṁ putta dadāmi te.

Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṁ; Tā putta paṭipajjassu, tvaṁ no rājā bhavissasi.

Kusalā naccagītassa, sikkhitā cāturitthiyo; Kāme taṁ ramayissanti, kiṁ araññe karissasi.

Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṁ alaṅkatā; Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.

Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko susu; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi”.

“Yuvā care brahmacariyaṁ, brahmacārī yuvā siyā; Daharassa hi pabbajjā, etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ.

Yuvā care brahmacariyaṁ, brahmacārī yuvā siyā; Brahmacariyaṁ carissāmi, nāhaṁ rajjena matthiko.

Passāmi vohaṁ daharaṁ, amma tāta vadantaraṁ; Kicchāladdhaṁ piyaṁ puttaṁ, appatvāva jaraṁ mataṁ.

Passāmi vohaṁ dahariṁ, kumāriṁ cārudassaniṁ; Navavaṁsakaḷīraṁva, paluggaṁ jīvitakkhayaṁ.

Daharāpi hi miyyanti, narā ca atha nāriyo; Tattha ko vissase poso, daharomhīti jīvite.

Yassa ratyā vivasāne, āyu appataraṁ siyā; Appodakeva macchānaṁ, kiṁ nu komārakaṁ tahiṁ.

Niccamabbhāhato loko, niccañca parivārito; Amoghāsu vajantīsu, kiṁ maṁ rajjebhisiñcasi”.

“Kena mabbhāhato loko, kena ca parivārito; Kāyo amoghā gacchanti, taṁ me akkhāhi pucchito”.

“Maccunābbhāhato loko, jarāya parivārito; Ratyo amoghā gacchanti, evaṁ jānāhi khattiya.

Yathāpi tante vitate, yaṁ yadevūpaviyyati; Appakaṁ hoti vetabbaṁ, evaṁ maccāna jīvitaṁ.

Yathā vārivaho pūro, gacchannupanivattati; Evamāyu manussānaṁ, gacchannupanivattati.

Yathā vārivaho pūro, vahe rukkhepakūlaje; Evaṁ jarāmaraṇena, vuyhante sabbapāṇino”.

“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ, asse pattī ca vammino; Nivesanāni rammāni, ahaṁ putta dadāmi te.

Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṁ; Tā putta paṭipajjassu, tvaṁ no rājā bhavissasi.

Kusalā naccagītassa, sikkhitā cāturitthiyo; Kāme taṁ ramayissanti, kiṁ araññe karissasi.

Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṁ alaṅkatā; Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.

Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko susu; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi.

Koṭṭhāgārañca kosañca, vāhanāni balāni ca; Nivesanāni rammāni, ahaṁ putta dadāmi te.

Gomaṇḍalaparibyūḷho, dāsisaṅghapurakkhato; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi”.

“Kiṁ dhanena yaṁ khīyetha, Kiṁ bhariyāya marissati; Kiṁ yobbanena jiṇṇena, Yaṁ jarāyābhibhuyyati.

Tattha kā nandi kā khiḍḍā, kā rati kā dhanesanā; Kiṁ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā.

Yohaṁ evaṁ pajānāmi, maccu me nappamajjati; Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā.

Phalānamiva pakkānaṁ, niccaṁ patanato bhayaṁ; Evaṁ jātāna maccānaṁ, niccaṁ maraṇato bhayaṁ.

Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahū janā; Pāto eke na dissanti, sāyaṁ diṭṭhā bahū janā.

Ajjeva kiccaṁ ātapaṁ, ko jaññā maraṇaṁ suve; Na hi no saṅgaraṁ tena, mahāsenena maccunā.

Corā dhanassa patthenti, rāja muttosmi bandhanā; Ehi rāja nivattassu, nāhaṁ rajjena matthiko”ti.

Mūgapakkhajātakaṁ paṭhamaṁ.