Piṭakattaya-Ṭīkā-Vaṇṇanā - Aṭṭhamo Paricchedo
Piṭakattaya-Ṭīkā-Vaṇṇanā
Aṭṭhamo Paricchedo
Tato tepiṭakaṭṭhakathā parivattanato te asīti-adhikesu chasu vassa-satesu atikantesu tadā Mahāsammata-paramparānuyāto Suriyavaṃsa-sambhūto Parakkamabāhu mahā rājā nāma ahosi. So attano pitu accayena tīsu rajjesu paṭirājānam abhimaddanaṃ katvā sakala-Laṅkātale ekarājābhisekaṃ patvā rājādhirājā sadesa-desantara-patthaṭakittiyā ca virājamāno hutvā Pulatthimahānagare dhammena rajjaṃ kārento Vaṭṭagāmiṇi-abhaya mahārañño samayato paṭṭhāya saṃvaccharagaṇanāya catupaññāsasatādhikamekasahassaṃ bhinnanikāyaṃ hutvā parihāyamāne sāsane apāyabhāgī sāsanāvacara-kulaputte disvā karuṇāya saṃcodita-hadayo “Kathaṃ hi nāma sāsanavuddhiṃ karissāmīti” cintento Udumbaragirivāsī Mahākassapattheraṃ dhuraṃ katvā aneka-satānaṃ pāpabhikkhūnaṃ nimmathanaṃ katvā seta-vatthāni datvā uppabbājetvā sāsanaṃ nimmalaṃkatvā sacetiyāni Jetavana-Pubbārāma-Dakkhiṇārāma-Uttarārāma-Veluvana-Kapilavatthu- Isipatana-Kusinārārāma-Laṅkātilaka-mahāvihārāni ca kārāpetvā ekādasabhūmikaṃ gabbha-sahassaṃ kūṭāgāra-patimaṇḍitaṃ cittakamma-latākammehi vivitta-bhūtaṃ uposathāgāraṃ mahāpāsādaṃ kārapetvā bodhi-thūpa-pariveṇa-kuṭi-maṇḍapāvalīhi vibhūsitaṃ nānā-vidha taruvara-kusuma-gandha-sammodamatta-kokilādīhi dvijagaṇehi nisevitaṃ padumuppala-puṇḍarīka-sañchanna-sītalodaka-jalāsaya-samākiṇṇaṃ Jetavanaṃ nāma mahā-vihāraṃ kārāpesi.
Tattha aneka-bhikkhu-sahassānaṃ saṅghatthero āyasmā Mahākassapatthero bhikkhu-saṅghaṃ sannipātāpesi. Atha kho āyasmā Mahākasspatthero bhikkhū āmantesi: “Yañc’ āvuso piṭakattayaṭṭhakathāya līnatthappakāsanatthaṃ attha-vaṇṇanaṃ porāṇehi kataṃ taṃ sabbaṃ desantarāvāsīnaṃ bhikkhūnaṃ atthaṃ na sādheti. Katthaci anekesu gaṇṭhi-padesu Sīhalabhāsāya niruttiyā likhitañca katthaci mūla-bhāsāya Māgadhikāya bhāsantarena sammissam ākulañca katvā likhitañca. Mayaṃ bhāsantaraṃ apanetvā paripuṇṇa-manākulaṃ atthavaṇṇanaṃ kareyyāmāti.” Bhikkhū āhaṃsu: “Tena hi bhante thero rājānaṃ gahetvā āṇācakkaṃ karotūti.”
Tadā rājā sapariso nagarā nikkhamitvā vihāraṃ gantvā Mahākassapatthera-pamukhaṃ bhikkhu-saṅghaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi.
Atha taṃ thero āha: “Mahārāja, te piṭakaṭṭhakathāya atthavaṇṇanā kattabbā bhaveyyāti.” “Sādhu bhante ahaṃ kāyasāmaggiṃ dassāmi, bhikkhusaṅgho vissatthaṃ karotūti.” Tato rājā bhikkhusaṅghaṃ vanditvā nagarameva pāvisi.
Atha kho therā bhikkhū bhattakiccāvasāne Parakkama-bāhunarindena katapāsāde sannipatitvā Vinayapiṭakaṭṭha-kathāya Samantapāsādikāya atthavaṇṇanamārabhitvā mūla-bhāsāya Māgadhikāya niruttiyā Sāratthadīpanī nāma attha-vaṇṇanaṃ ṭhapesuṃ. Vuttaṃ hi tattha:
- Vinaye pāṭhavatthāya sāsanassa ca vuddhiyā
Vaṇṇanā ca samāraddhā vinayaṭṭhakathāya sā
- Sāratthadīpanī nāma sabbaso pariniṭṭhitā
Tiṃsa-sahassa mattehi ganthehi parimānato ti.
Tadanantaraṃ Suttanta-piṭake Dīghanikāyaṭṭhakathāya Sumaṅgalavilāsiniyā atthavaṇṇanamārabhitvā mūlabhāsāya Māgadhikāya niruttiyā paṭhama Sāratthamañjusā nāma atthavaṇṇanaṃ ṭhapesuṃ. Tathā Majjhimanikāyaṭṭhakathāya Papañcasūdaniyā atthavaṇṇanaṃ ārabhitvā mūlabhāsāya Māgadhikāya niruttiyā dutiya Sāratthamañjusā nāma attha-vaṇṇanaṃ ṭhapesuṃ tathā Saṃyuttanikāyaṭṭhakathāya Sāratthappakāsaniyā atthavaṇṇanaṃ ārabhitvā mūlabhāsāya Māgadhikāya niruttiyā tatiya Sāratthamañjusā nāma attha-vaṇṇanaṃ ṭhapesuṃ. Tathā Aṅguttaranikāyaṭṭhakathāya Monorathapūraṇiyā atthavaṇṇanaṃ ārabhitvā mūlabhāsāya Māgadhikāya niruttiyā catuttha Sāratthamañjusā nāma atthavaṇṇanaṃ ṭhapesuṃ. Vuttaṃ hi tattha:
- Suttanta-pāṭavatthāya sāsanassa ca vuddhiyā
Vaṇṇanā ca samāraddhā Suttantaṭṭhakathāya sā
- Sāratthamañjusā nāma sabbaso pariniṭṭhitā
Channavuti-sahassehi ganthehi parimāṇato ’ti.
Tadanantaraṃ Abhidhammapiṭake Dhammasaṅganiyā aṭṭhakathāya Atthasāliniyā atthavaṇṇaṃ ārabhitvā mūlabhāsāya Māgadhikāya niruttiyā paṭhama Paramatthapakāsanī nāma mūlaṭīkañca anuṭīkañca ṭhapesuṃ.
Tathā Vibhaṅgappakaraṇaṭṭhakathāya Sammohavinodaniyā atthavaṇṇanaṃ ārabhitvā mūlabhāsāya Māgadhikāya niruttiyā dutiya Paramatthapakāsinī nāma mūlaṭīkañca anu-ṭīkañca ṭhapesuṃ.
Tathā Pañcappakaraṇaṭṭhakathāya Paramatthadīpaniyā atthavaṇṇanaṃ ārabhitvā mūlabhāsāya Māgadhikāya niruttiyā tatiya Paramatthapakāsanī nāma mūlaṭīkañca anuṭīkañ ca ṭhapesuṃ.
Tenāhu porāṇā:
- Abhidhamma-pāṭavatthāya sāsanassa ca vuddhiyā
Vaṇṇanā ca samāraddhā Abhidhammaṭṭhakathāya sā
- Paramatthapakāsinī sabbaso pariniṭṭhitā
Satta-vīsa-sahassehi ganthehi parimāṇato ’ti.
Evaṃ Mahākassapatthero raññā Parakkamabāhunā ajjhiṭṭho aneka-sahassehi therehi saddhiṃ ussāhaṃ janetvā dhammavinaya-saṅgāyita-sadisameva piṭakattayaṭṭhakathāya atthavaṇṇanaṃ katvā sanniṭṭhāpesi. Atthavaṇṇanā-kata-pariyosāne paṭhavī kampādayo anekāni acchariyāni pātur ahesuṃ, devatā sādhukāramadaṃsu. Ayaṃ piṭakaṭṭhakathāya atthavaṇṇanā ekasaṃvaccharen’ eva niṭṭhitā.
Tenāhu porāṇā:
- Sambuddha-parinibbānā vassa-sahassātikkame
Sattāsīti pañca-sate rājā āhu Parakkamo
- Uḷāra-puñña-tejena katvā sattu-vimaddanaṃ
Patta-rajjābhisekena sāsanujjotanatthinā
- Nissāya Sīhalindena yaṃ Parakkamabāhunā
Katvā nikāya-samaggiṃ sāsanaṃ suvisodhitaṃ
- Kassapo so mahāthero saṅghassa parināyako
Dīpasmiṃ Tambapaṇṇimhi sāsanodaya-kāraṇā
- Ajjhesito narindena so Parakkamabāhunā
Saddhammaṭṭhitikāmena katvā sāsana-paggahaṃ
- “Piṭakattayaṭṭhakathāya līnatthassa pakāsanaṃ
Na taṃ sabbattha bhikkhūnaṃ atthaṃ sādheti sabbaso
- Duviññeyya sabhāvāya Sīhalāya niruttiyā
Gaṇṭhipadesu ’nekesu likhitaṃ kiñci katthaci
- Māgadhikāya bhāsāya ārabhitvāpi kenaci
Bhāsantarena sammissaṃ likhitaṃ kiñcideva ca
- Asāragaṇṭhikā cāpi tatth’ eva bahu dissati
Ākulañca kataṃ yattha duviññeyyāpi atthato
- Tato aparipuṇṇena tādisen’ ettha sabbaso
Kathamatthaṃ vijānanti nānā-desa-nivāsino
- Bhāsantaraṃ tato hitvā sāramādāya sabbaso
Anākulaṃ karissāmi paripuṇṇa-vinicchayaṃ”
- Piṭakattaya-vaṇṇanā ca līnatthassa pakāsanā
Sārattha-dīpanī nāma Sāratthamañjusā pi ca
- Paramatthapakāsinī mahātherehi bhāsitā
Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ sā ahosi hitāvahā
- Parakkama-bhujo nāma Laṅkindo puñña-paññavā
Dhammena dasavidhena Laṅkārajjamakārayi
- Katvā puññāni nekāni pasanno ratanattaye
Āyuno pariyosāne yathākammamupāgami
- Piṭakassa ṭīkaṃ katvā therāpi Kassapādayo
Te yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammamupāgamuṃ.
- Evaṃ aniccataṃ jammiṃ ñatvā durabhisambhavaṃ
Tuvaṭaṃ vāyame dhīro yaṃ niccaṃ amataṃ padanti.
Sujanappasādāya kate Saddhammasaṅgahe
piṭakattaya-ṭīkā-vaṇṇanā
niṭṭhitā.
-ooOoo-