Cūḷahaṁsajātaka

“Sumukha anupacinantā, pakkamanti vihaṅgamā; Gaccha tuvampi mā kaṅkhi, natthi baddhe sahāyatā”.

“Gacche vāhaṁ na vā gacche, na tena amaro siyaṁ; Sukhitaṁ taṁ upāsitvā, dukkhitaṁ taṁ kathaṁ jahe.

Maraṇaṁ vā tayā saddhiṁ, jīvitaṁ vā tayā vinā; Tadeva maraṇaṁ seyyo, yañce jīve tayā vinā.

Nesa dhammo mahārāja, yaṁ taṁ evaṁ gataṁ jahe; Yā gati tuyhaṁ sā mayhaṁ, ruccate vihagādhipa”.

“Kā nu pāsena baddhassa, gati aññā mahānasā; Sā kathaṁ cetayānassa, muttassa tava ruccati.

Kaṁ vā tvaṁ passase atthaṁ, mama tuyhañca pakkhima; Ñātīnaṁ vāvasiṭṭhānaṁ, ubhinnaṁ jīvitakkhaye.

Yaṁ na kañcanadepiñcha, Andhena tamasā gataṁ; Tādise sañcajaṁ pāṇaṁ, Kamatthamabhijotaye”.

“Kathaṁ nu patataṁ seṭṭha, Dhamme atthaṁ na bujjhasi; Dhammo apacito santo, Atthaṁ dasseti pāṇinaṁ.

Sohaṁ dhammaṁ apekkhāno, dhammā catthaṁ samuṭṭhitaṁ; Bhattiñca tayi sampassaṁ, nāvakaṅkhāmi jīvitaṁ.

Addhā eso sataṁ dhammo, yo mitto mittamāpade; Na caje jīvitassāpi, hetudhammamanussaraṁ”.

“Svāyaṁ dhammo ca te ciṇṇo, bhatti ca viditā mayi; Kāmaṁ karassu mayhetaṁ, gacchevānumato mayā.

Api tvevaṁ gate kāle, yaṁ khaṇḍaṁ ñātinaṁ mayā; Tayā taṁ buddhisampannaṁ, assa paramasaṁvutaṁ”.

Iccevaṁ mantayantānaṁ, Ariyānaṁ ariyavuttinaṁ; Paccadissatha nesādo, Āturānamivantako.

Te sattumabhisañcikkha, dīgharattaṁ hitā dijā; Tuṇhīmāsittha ubhayo, na sañcalesumāsanā.

Dhataraṭṭhe ca disvāna, samuḍḍente tato tato; Abhikkamatha vegena, dijasattu dijādhipe.

So ca vegenabhikkamma, āsajja parame dije; Paccakamittha nesādo, baddhā iti vicintayaṁ.

Ekaṁva baddhamāsīnaṁ, abaddhañca punāparaṁ; Āsajja baddhamāsīnaṁ, pekkhamānamadīnavaṁ.

Tato so vimatoyeva, paṇḍare ajjhabhāsatha; Pavaḍḍhakāye āsīne, dijasaṅghagaṇādhipe.

“Yannu pāsena mahatā, baddho na kurute disaṁ; Atha kasmā abaddho tvaṁ, balī pakkhi na gacchasi.

Kiṁ nu tyāyaṁ dijo hoti, mutto baddhaṁ upāsasi; Ohāya sakuṇā yanti, kiṁ eko avahīyasi”.

“Rājā me so dijāmitta, sakhā pāṇasamo ca me; Neva naṁ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṁ”.

“Kathaṁ panāyaṁ vihaṅgo, nāddasa pāsamoḍḍitaṁ; Padañhetaṁ mahantānaṁ, boddhumarahanti āpadaṁ”.

“Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati.

Api tveva mahāpañña, pāsā bahuvidhā tatā; Guyhamāsajja bajjhanti, athevaṁ jīvitakkhaye”.

“Api nāyaṁ tayā saddhiṁ, saṁvāsassa sukhudrayo; Api no anumaññāsi, api no jīvitaṁ dade”.

“Na ceva me tvaṁ baddhosi, napi icchāmi te vadhaṁ; Kāmaṁ khippamito gantvā, jīva tvaṁ anigho ciraṁ”.

“Nevāhametamicchāmi, aññatretassa jīvitā; Sace ekena tuṭṭhosi, muñcetaṁ mañca bhakkhaya.

Ārohapariṇāhena, tulyāsmā vayasā ubho; Na te lābhena jīvatthi, etena niminā tuvaṁ.

Tadiṅgha samapekkhassu, hotu giddhi tavamhasu; Maṁ pubbe bandha pāsena, pacchā muñca dijādhipaṁ.

Tāvadeva ca te lābho, katāssa yācanāya ca; Mitti ca dhataraṭṭhehi, yāvajīvāya te siyā”.

“Passantu no mahāsaṅghā, tayā muttaṁ ito gataṁ; Mittāmaccā ca bhaccā ca, puttadārā ca bandhavā.

Na ca te tādisā mittā, bahūnaṁ idha vijjati; Yathā tvaṁ dhataraṭṭhassa, pāṇasādhāraṇo sakhā.

So te sahāyaṁ muñcāmi, hotu rājā tavānugo; Kāmaṁ khippamito gantvā, ñātimajjhe virocatha”.

“So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

Evaṁ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṁ disvā dijādhipaṁ”.

“Ehi taṁ anusikkhāmi, Yathā tvamapi lacchase; Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho, Pāpaṁ kiñci na dakkhati.

Khippamantepuraṁ netvā, rañño dassehi no ubho; Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.

Dhataraṭṭhā mahārāja, haṁsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṁsānaṁ, ayaṁ senāpatītaro.

Asaṁsayaṁ imaṁ disvā, haṁsarājaṁ narādhipo; Patīto sumano vitto, bahuṁ dassati te dhanaṁ”.

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, kammunā upapādayi; Khippamantepuraṁ gantvā, rañño haṁse adassayi; Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.

“Dhataraṭṭhā mahārāja, haṁsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṁsānaṁ, ayaṁ senāpatītaro”.

“Kathaṁ panime vihaṅgā, tava hatthattamāgatā; Kathaṁ luddo mahantānaṁ, issare idha ajjhagā”.

“Vihitā santime pāsā, pallalesu janādhipa; Yaṁ yadāyatanaṁ maññe, dijānaṁ pāṇarodhanaṁ.

Tādisaṁ pāsamāsajja, haṁsarājā abajjhatha; Taṁ abaddho upāsīno, mamāyaṁ ajjhabhāsatha.

Sudukkaraṁ anariyehi, dahate bhāvamuttamaṁ; Bhatturatthe parakkanto, dhammayutto vihaṅgamo.

Attanāyaṁ cajitvāna, jīvitaṁ jīvitāraho; Anutthunanto āsīno, bhattu yācittha jīvitaṁ.

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, pasādamahamajjhagā; Tato naṁ pāmuciṁ pāsā, anuññāsiṁ sukhena ca.

So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

‘Evaṁ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṁ disvā dijādhipaṁ.

Ehi taṁ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase; Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho, pāpaṁ kiñci na dakkhati.

Khippamantepuraṁ netvā, rañño dassehi no ubho; Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.

“Dhataraṭṭhā mahārāja, haṁsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṁsānaṁ, ayaṁ senāpatītaro”.

Asaṁsayaṁ imaṁ disvā, haṁsarājaṁ narādhipo; Patīto sumano vitto, bahuṁ dassati te dhanaṁ’.

Evametassa vacanā, ānītāme ubho mayā; Ettheva hi ime āsuṁ, ubho anumatā mayā.

Soyaṁ evaṁ gato pakkhī, dijo paramadhammiko; Mādisassa hi luddassa, janayeyyātha maddavaṁ.

Upāyanañca te deva, nāññaṁ passāmi edisaṁ; Sabbasākuṇikāgāme, taṁ passa manujādhipa”.

Disvā nisinnaṁ rājānaṁ, pīṭhe sovaṇṇaye subhe; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

“Kaccinnu bhoto kusalaṁ, kacci bhoto anāmayaṁ; Kacci raṭṭhamidaṁ phītaṁ, dhammena manusāsasi”.

“Kusalañceva me haṁsa, Atho haṁsa anāmayaṁ; Atho raṭṭhamidaṁ phītaṁ, Dhammena manusāsahaṁ”.

“Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ca te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.

“Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Athopi te mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.

“Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā”.

“Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā.

Bhavantaṁ kacci nu mahā- sattuhatthattataṁ gato; Dukkhamāpajji vipulaṁ, tasmiṁ paṭhamamāpade.

Kacci yantāpatitvāna, daṇḍena samapothayi; Evametesaṁ jammānaṁ, pātikaṁ bhavati tāvade”.

“Khemamāsi mahārāja, evamāpadiyā sati; Na cāyaṁ kiñci rasmāsu, sattūva samapajjatha.

Paccagamittha nesādo, pubbeva ajjhabhāsatha; Tadāyaṁ sumukhoyeva, paṇḍito paccabhāsatha.

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, pasādamayamajjhagā; Tato maṁ pāmucī pāsā, anuññāsi sukhena ca.

Idañca sumukheneva, etadatthāya cintitaṁ; Bhoto sakāsegamanaṁ, etassa dhanamicchatā”.

“Svāgatañcevidaṁ bhavataṁ, patīto casmi dassanā; Eso cāpi bahuṁ vittaṁ, labhataṁ yāvadicchati”.

Santappayitvā nesādaṁ, bhogehi manujādhipo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṁ, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

“Yaṁ khalu dhammamādhīnaṁ, vaso vattati kiñcanaṁ; Sabbatthissariyaṁ tava, taṁ pasāsa yadicchatha.

Dānatthaṁ upabhottuṁ vā, yaṁ caññaṁ upakappati; Etaṁ dadāmi vo vittaṁ, issariyaṁ vissajāmi vo”.

“Yathā ca myāyaṁ sumukho, ajjhabhāseyya paṇḍito; Kāmasā buddhisampanno, taṁ myāssa paramappiyaṁ”.

“Ahaṁ khalu mahārāja, nāgarājārivantaraṁ; Paṭivattuṁ na sakkomi, na me so vinayo siyā.

Amhākañceva so seṭṭho, tvañca uttamasattavo; Bhūmipālo manussindo, pūjā bahūhi hetuhi.

Tesaṁ ubhinnaṁ bhaṇataṁ, vattamāne vinicchaye; Nantaraṁ paṭivattabbaṁ, pessena manujādhipa”.

“Dhammena kira nesādo, paṇḍito aṇḍajo iti; Na heva akatattassa, nayo etādiso siyā.

Evaṁ aggapakatimā, evaṁ uttamasattavo; Yāvatatthi mayā diṭṭhā, nāññaṁ passāmi edisaṁ.

Tuṭṭhosmi vo pakatiyā, vākyena madhurena ca; Eso cāpi mamacchando, ciraṁ passeyya vo ubho”.

“Yaṁ kiccaṁ parame mitte, katamasmāsu taṁ tayā; Pattā nissaṁsayaṁ tyāmhā, bhattirasmāsu yā tava.

Aduñca nūna sumahā, ñātisaṅghassa mantaraṁ; Adassanena asmākaṁ, dukkhaṁ bahūsu pakkhisu.

Tesaṁ sokavighātāya, Tayā anumatā mayaṁ; Taṁ padakkhiṇato katvā, Ñātiṁ passemurindama.

Addhāhaṁ vipulaṁ pītiṁ, bhavataṁ vindāmi dassanā; Eso cāpi mahā attho, ñātivissāsanā siyā”.

Idaṁ vatvā dhataraṭṭho, haṁsarājā narādhipaṁ; Uttamaṁ javamanvāya, ñātisaṅghaṁ upāgamuṁ.

Te aroge anuppatte, disvāna parame dije; Kekāti makaruṁ haṁsā, puthusaddo ajāyatha.

Te patītā pamuttena, bhattunā bhattugāravā; Samantā parikiriṁsu, aṇḍajā laddhapaccayā.

Evaṁ mittavataṁ atthā, sabbe honti padakkhiṇā; Haṁsā yathā dhataraṭṭhā, ñātisaṅghaṁ upāgamunti.

Cūḷahaṁsajātakaṁ paṭhamaṁ.