TIỂU BỘ - BỔN SANH I - NHÓM MỘT KỆ NGÔN - PHẨM 1-5

TAM TẠNG PĀLI - VIỆT tập 32

JĀTAKAPĀLI - BỔN SANH tập I

*****

Bổn sanh không lỗi lầm cao quý, bãi cát, Serivā,

vị vô cùng khéo léo, đấu gạo,

pháp hổ thẹn, người con trai, tóc bạc, với vị Gāmaṇī,

và người không bảo vệ, với chuyện ấy là mười.

--ooOoo--

Trang 6:

Trang 7:

▪ 2. SĪLAVAGGO

▪ 2. PHẨM GIỚI

CHƯƠNG MỘT (Một bài kệ)

(02) PHẨM GIỚI

(HT. Thích Minh Châu)

11. Hoti sīlavataṃ attho paṭisanthāra vuttinaṃ,
lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ ñātisaṅghapurakkhataṃ,
atha passasimaṃ kāḷaṃ suvihīnaṃva ñātihī ”ti.1. Lakkhaṇamigajātakaṃ.

11. Sự hưng thịnh là dành cho những người có giới, có lối cư xử tiếp đãi ân cần. Hãy nhìn xem nai Lakkhaṇa dẫn đầu đoàn thân quyến đang trở về, rồi hãy nhìn xem nai Kāḷa này bị mất mát trầm trọng về quyến thuộc.

1. Bổn sanh Nai Lakkhaṇa.

Con người có giới hạnh
Ðược phần thưởng đón mừng,
Xem Lak-kha-na về,
Cầm đầu chúng bà con,
Hãy xem Ca-la này
Với bà con hủy diệt.Câu chuyện 1112. Nigrodhameva seveyya na sākhamupasaṃvase,
nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo yañce sākhasmiṃ jīvitan ”ti.2. Nigrodhamigajātakaṃ.

12. Nên thân cận với Nigrodha mà thôi, không nên sống gần Sākha. Việc bị chết ở chổ Nigrodha còn tốt hơn là việc có được sự sống còn ở nơi Sākha.

2. Bổn sanh Nai Nigrodha.

Sống với Ni-gro-dha,
Chớ sống với Sa-kha!
Chết với Ni-gro-dha,
Hơn sống với Sa-kha.Câu chuyện 1213. Dhiratthu kaṇḍinaṃ sallaṃ purisaṃ gāḷhavedhinaṃ,
dhiratthu taṃ janapadaṃ yatthitthī parināyikā,
te cāpi dhikkitā sattā ye itthīnaṃ vasaṃ gatā ”ti.3. Kaṇḍinajātakaṃ.

13. Thật xấu hổ thay cây tên có mũi nhọn xuyên sâu vào người. Thật xấu hổ thay xứ sở ấy, nơi có vị lãnh đạo là người nữ. Và luôn cả những kẻ chịu ở dưới quyền lực của các nữ nhân, các chúng sanh ấy bị quở trách.

3. Bổn sanh Mũi Tên.

Ðáng nguyền rủa mũi tên
Bắn người gây thống khổ,
Ðáng nguyền rủa quốc độ
Do nữ thần lãnh đạo!
Ðáng nguyền rủa chúng sanh
Chịu thần phục đàn bà!Câu chuyện 1314. Na kiratthi rasehi pāpiyo
āvasehi vā santhavehi vā,
vātamigaṃ gehanissitaṃ
vasamānesi rasehi sañjayo ”ti.4. Vātamigajātakaṃ.

14. Nghe nói rằng không có gì tệ hại hơn các vị nếm, hoặc các chỗ ngụ, hoặc các sự giao thiệp bạn bè. (Người giữ vườn) Sañjaya đưa con nai gió sống ở rừng sâu vào sự khống chế bằng các vị nếm.

4. Bổn sanh Con Nai Gió.

Không gì ác hại hơn
Truyền thuyết nói là vậy,
Ở nhà hay với bạn,
San-gia-da với vị
Chinh phục con nai gió
Chỉ nương tựa núi rừngCâu chuyện 1415. Aṭṭhakhuraṃ kharādiye migaṃ vaṅkātivaṅkinaṃ,
sattahi kalāhatikkantaṃ na taṃ ovaditussahe ”ti.5. Kharādiyajātakaṃ.

15. Này Kharādiyā, đối với con nai, loài có tám móng chân,[1] có sừng cong quẹo ở gốc và ngọn, là kẻ bỏ lỡ bảy buổi học, không nên ra sức để giáo huấn nó.

5. Bổn sanh Kharādiyā.

[1] Mỗi một bàn chân có hai móng, bốn chân có tám móng (JaA. i, 160).

Khi nai có tám móng
Với sừng chĩa nhiều nhánh,
Lại có bảy mưu chước
Ðể tự cứu lấy mình,
Ta không dạy nó nữa,
Hỡi Kha-ra-di-ya.Câu chuyện 1516. Migaṃ tipallatthamanekamāyaṃ
aṭṭhakhuraṃ aḍḍharattāvapāyiṃ,
ekena sotena chamāssasanto
chahi kalāhatibhoti bhāgineyyo ”ti.6. Tipallatthamigajātakaṃ.

16. Con nai có tư thế nằm theo ba kiểu, có nhiều mưu mẹo, có tám móng chân, có việc uống nước vào lúc nửa đêm. Trong khi thở bằng một lỗ mũi ở trên mặt đất, con nai cháu vượt qua (hiểm nạn) nhờ sáu mưu chước.

6. Bổn sanh Nai Tipallattha.

Nai với ba cử chỉ,
Với nhiều sự khôn ngoan,
Biết dùng chân tám móng,
Biết nửa đêm uống nước;
Chỉ với một lỗ tai,
Thở theo nhịp độ đất;
Với sáu sự khôn ngoan,
Cháu tôi thắng người thù.Câu chuyện 16Trang 8:

Trang 9:

17. Kāḷe vā yadi vā juṇhe yadā vāyati māluto,
vātajāni hi sītāni ubhotthamaparājitā ”ti.7. Mālutajātakaṃ.

17. Dẫu ở vào hạ huyền hay ở vào thượng huyền, vào lúc gió thổi, bởi vì khi nổi lên các cơn gió thì lạnh; cả hai không ai thua ở vấn đề này.

7. Bổn sanh Gió.

Nếu là tối hay sáng
Khi nào có gió thổi,
Có gió thổi, trời lạnh
Cả hai, không ai thua.Câu chuyện 1718. Evañca sattā jāneyyuṃ dukkhāyaṃ jātisambhavo,
na pāṇo pāṇinaṃ haññe pāṇaghātī hi socatī ”ti.8. Matakabhattajātakaṃ.

18. Và chúng sanh nên biết rằng khổ này có sanh là nguồn sanh khởi, người có mạng sống không nên giết hại mạng sống (kẻ khác), bởi vì kẻ giết hại mạng sống sẽ sầu muộn.

8. Bổn sanh Thực Phẩm Cúng Vong.

Nếu chúng sanh biết được
Sự này sanh đau khổ,
Hữu tình sẽ không còn
Giết hại hữu tình nữa,
Vì ai giết hũu tình,
Sẽ phải sầu, phải khổ.Câu chuyện 1819. Sace muñce pecca muñce muccamāno hi bajjhati,
na hevaṃ dhīrā muccanti mutti bālassa bandhanan ”ti.9. Āyācitabhattajātakaṃ.

19. Nếu muốn được thoát khỏi (lời cầu khấn), và sau khi chết cũng được thoát khỏi, bởi vì trong khi được thoát khỏi (lời cầu khấn) thì bị trói buộc (vào nghiệp sát sinh ở lễ tế). Chính vì sự thoát ra của kẻ ngu là sự trói buộc, các bậc sáng trí không thoát ra như thế.

9. Bổn sanh Vật Thực Cầu Khấn.

Nếu muốn thoát hiện tại,
Hãy nghĩ thoát đời sau,
Thoát hiện tại như vậy,
Là trói buộc thật chặt,
Bậc trí không thoát vậy,
Thoát vậy, buộc kẻ ngu.Câu chuyện 1920. Disvā padamanuttiṇṇaṃ disvānotaritaṃ padaṃ,
naḷena vāriṃ pivissāma neva maṃ tvaṃ vadhissasī ”ti.10. Naḷapānajātakaṃ.

20. Sau khi nhìn thấy không có dấu chân đi lên, và nhìn thấy dấu chân đi xuống, bọn ta sẽ uống nước bằng ống sậy, ngươi sẽ không bao giờ giết được ta.

10. Bổn sanh Uống Nước Bằng Ống Sậy.

Thấy dấu chân đi xuống,
Không thấy dấu chân lên,
Uống nước với cọng lau,
Ngươi không giết ta được!Câu chuyện 20**Sīlavaggo dutiyo.
**
***

Phẩm Giới là thứ nhì.

***

TASSUDDĀNAṂ

Atha lakkhaṇasākhadhiratthupuna
nakiratthirasehikharādiyā,
atibhotirasamālutapāṇa
muccena naḷa-avhayanena bhavanti dasa.

--ooOoo--

TÓM LƯỢC PHẨM NÀY

Giờ là bổn sanh nai Lakkhaṇa, nai Sākha, thêm nữa là thật xấu hổ thay,

nghe nói rằng không có gì với các vị nếm, nai Kharādiyā,

vượt qua hiểm nạn, ngọn gió, và mạng sống,

với sự thoát khỏi, với việc gọi tên cây sậy là mười.

--ooOoo--

Trang 10:

Trang 11:

▪ 3. KURUṄGAVAGGO

▪ 3. PHẨM SƠN DƯƠNG

CHƯƠNG MỘT (Một bài kệ)

(03) PHẨM KURUNGA

(HT. Thích Minh Châu)

21. Ñātametaṃ kuruṅgassa yaṃ tvaṃ sepaṇṇi seyyasi,
aññaṃ sepaṇṇiṃ gacchāmi na me te ruccate phalan ”ti.1. Kuruṅgamigajātakaṃ.

21. Đối với loài sơn dương, điều này đã được biết, là việc (trái cây của) ngươi bị bầm dập, này cây Sepaṇṇi. Ta sẽ đi đến cây Sepaṇṇi khác; trái cây của ngươi không được ta ưa thích.

1. Bổn sanh Nai Sơn Dương.

Con nai biết rõ được
Trái cây ngươi làm rơi,
Ta đi đến cây khác,
Ta không thích trái ngươi.Câu chuyện 2122. Ye kukkurā rājakulamhi vaddhā
koleyyakā vaṇṇabalūpapannā,
te ’me na vajjhā mayamasma vajjhā
nāyaṃ saghaccā dubbalaghātikāyan ”ti.2. Kukkurajātakaṃ.

22. Những con chó được nuôi dưỡng ở hoàng cung, thuộc gia tộc giàu có, đạt được vóc dáng và sức mạnh, chúng sẽ không bị giết chết; còn chúng tôi sẽ bị giết chết. Việc này không phải là sẽ bức tử chung chung, việc này là sự bức tử những kẻ yếu đuối.

2. Bổn sanh Các Con Chó.

Những con chó lớn lên
Trong cung điện nhà vua,
Thuộc loài nòi giống tốt,
Có dung sắc, sức mạnh,
Chúng khỏi bị giết hại.
Chỉ chúng tôi bị giết.
Ðây không giết tất cả;
Chỉ giết kẻ yếu hèn.Câu chuyện 2223. Api passena semāno sallehi sallīkato,
seyyo va vaḷavā bhojjo yuñja maññeva sārathī ”ti.3. Bhojājānīyajātakaṃ.

23. Mặc dầu đang nằm nghiêng một bên hông, do đã bị những mũi tên bắn trúng, nhưng ta là ngựa thuần chủng hạng nhất, này người kỵ mã, hãy thắng yên cương cho ta.

3. Bổn sanh Con Ngựa Thuần Chủng.

Nay tuy nằm một bên,
Bị bắn bởi mũi tên,
Con ngựa nòi giống tốt,
Thắng hơn con ngựa khác
Hỡi này người kỵ mã
Hãy nai nịt cho tôi. Câu chuyện 2324. Yadā yadā yattha yadā yattha yattha yadā yadā,
ājañño kurute vegaṃ hāyanti tattha vāḷavā ”ti.4. Ājaññajātakaṃ.

24. Vào bất cứ lúc nào, ở nơi nào, vào giây phút nào; ở bất cứ nơi đâu, vào bất cứ thời gian nào, khi con ngựa nòi ra sức, các con ngựa tầm thường bị bỏ lại tại nơi ấy.

4. Bổn sanh Con Ngựa Nòi.

Dẫu thời nào, chỗ nào,
Dẫu khi nào ở đâu,
Con ngựa nòi giống tốt
Vẫn hăng hái chiến đấu
Còn con ngựa yếu hèn
Tại đấy, chịu đầu hàng.Câu chuyện 2425. Aññamaññehi titthehi assaṃ pāyehi sārathi,
accāsanassa puriso pāyāsassapi tappatī ”ti.5. Titthajātakaṃ.

25. Này xa phu, ngươi hãy cho con ngựa uống nước ở những bến tắm nơi này nơi khác. Đối với việc ăn quá nhiều, dầu là cơm sữa, con người cũng còn chán ngấy.

5. Bổn sanh Bến Tắm.

Hãy thay bến nước khác,
Hỡi này người đánh xe,
Hãy cho ngựa uống nước
Khi bến này, bến khác.
Người quá gần cơm sữa,
Cũng chán món ăn ấy!Câu chuyện 2526. Purāṇacorāna vaco nisamma
mahilāmukho pothayamānucāri,
susaññatānaṃ hi vaco nisamma
gajuttamo sabbaguṇesu aṭṭhā ”ti.6. Mahilāmukhajātakaṃ.

26. Sau khi nghe theo lời nói của những kẻ trộm trước kia, con voi Mahilāmukha đã thực hành việc giết hại. Sau khi nghe theo lời nói của chính các vị có giới hạnh tốt đẹp, con voi tối thượng đã trú vào tất cả các đức tánh tốt.

6. Bổn sanh Voi Mahilāmukha.

Trước nghe lời ăn trộm,
Voi báu này giết hại,
Sau nghe lời bậc trí,**Con voi báu tối thượng
An trú trên thiện tánh,
Làm công đức tốt đẹp.Câu chuyện 26

Trang 12:

Trang 13:

27. Nālaṃ kabalaṃ padātave
na ca piṇḍaṃ na kuse na ghaṃsituṃ,
maññāmi abhiṇhadassanā
nāgo sinehamakāsi kukkure ”ti.7. Abhiṇhajātakaṃ.

27. Không còn hứng thú để nhận lấy vắt cơm, và không (còn hứng thú) với đồ ăn, không (còn hứng thú) với các bó cỏ, không còn hứng thú để kỳ cọ (khi tắm); ta nghĩ rằng con voi, do việc gặp gỡ thường xuyên, đã có lòng yêu mến con chó.

7. Bổn sanh (Gặp Gỡ) Thường Xuyên.

Một miếng, nó không ăn,
Không nuốt cơm và cỏ,
Tôi nghĩ vì con voi
Thường thấy bạn, con chó,
Cho nên nó luyến ái
Con chó ấy, bạn mình.Câu chuyện 2728. Manuññameva bhāseyya nāmanuññaṃ kudācanaṃ
manuññaṃ bhāsamānassa garubhāraṃ udaddhari,
dhanañca naṃ alabbhesi tena c’ attamano ahū ”ti.8. Nandivisālajātakaṃ.

28. Nên nói chỉ toàn lời hòa nhã, không nói lời không hòa nhã vào bất cứ lúc nào. (Con bò) đã lôi đi gánh hàng nặng cho người nói lời hòa nhã, và đã đạt được tài sản cho người ấy; và nhờ thế nó đã được hoan hỷ.

8. Bổn sanh Nandivisāla.

Chỉ nói lời từ hòa,
Không từ hòa, không nói.
Ai nói lời từ hòa,
Kéo đi được gánh nặng,
Khiến nó được tài sản.
Do vậy, nó ưa thích.Câu chuyện 2829. Yato yato garudhuraṃ yato gambhīravattani,
tadassu kaṇhaṃ yuñjanti svāssu taṃ vahate dhuran ”ti.9. Kaṇhajātakaṃ.

29. Ở bất cứ nơi nào có khối hàng nặng nề, ở nơi nào có bãi lầy sâu, khi ấy hãy buộc ách vào con bò đen, nó sẽ vận chuyển khối hàng ấy.

9. Bổn sanh Con Bò Đen.

Với gánh nặng phải mang,
Với khúc sông phải qua,
Chúng cột con bò đen,
Bò đi kéo gánh nặng!Câu chuyện 2930. Mā munikassa pihayi āturannāni bhuñjati,
appossukko bhusaṃ khāda etaṃ dīghāyulakkhaṇan ”ti.10. Munikajātakaṃ.

30. Chớ mong cầu (thức ăn) dành cho heo Munika. Nó ăn các thức ăn của tử tù. Hãy ít ham muốn, hãy nhai cám trấu; điều ấy là đặc điểm của cuộc sống trường thọ.

10. Bổn sanh Con Heo Munika.

Chớ ham Mu-ni-ka,
Nó ăn để chờ chết,
Ít dục, hãy ăn rơm,
Do vậy thọ mạng dài.Câu chuyện 30

Kuraṅgavaggo tatiyo.

*****

Phẩm Sơn Dương là thứ ba.

***

TASSUDDĀNAṂ

Kuruṅgassakukkurabhojavaro
puna vāḷavassasirivayano,
mahiḷāmukhanāmanuññavaro
vahate dhuramunikena dasa.

--ooOoo--

TÓM LƯỢC PHẨM NÀY

Đối với loài sơn dương, các con chó, con ngựa thuần chủng,
lại thêm con ngựa nòi, tỏ lộ sự vinh quanh,
voi Mahilāmukha, (gặp gỡ thường xuyên), không nói lời không hòa nhã,
(con bò đen) vận chuyển khối hàng, với con heo Munika là mười.
--ooOoo--

Trang 14:

Trang 15:

▪ 4. KULĀVAKAVAGGO

▪ 4. PHẨM TỔ CHIM CON

CHƯƠNG MỘT (Một bài kệ)

(04) PHẨM KULAVAKA

(HT. Thích Minh Châu)

31. Kulāvakā mātali simbalismiṃ
īsāmukhena parivajjayassu,
kāmaṃ cajāma asuresu pāṇaṃ
māyime dijā vikulāvā ahesun ”ti.1. Kulāvakajātakaṃ.

31. Này Mātali, hãy để cho các tổ chim con ở rừng cây Simbali

được lánh xa khỏi đầu gọng xe.

Ta sẵn lòng từ bỏ mạng sống ở nơi các A-tu-la.

Chớ để các con chim này trở nên không còn có tổ chim.

1. Bổn sanh Tổ Chim Con.

Hãy để tổ chim con,
Hỡi này Mà-ta-li!
Trong rừng Sim-ba-li
Tránh miệng ác chủ tể,
Ta sẵn sàng nộp mạng
Cho các A-tu-la,
Chớ để các chim này
Bị xé nát khỏi tổ.Câu chuyện 3132. Rudaṃ manuññaṃ ruciyā ca piṭṭhi
veḷuriyavaṇṇūpanibhā ca gīvā,
vyāmamattāni ca pekhuṇāni
naccena te dhītaraṃ no dadāmī ”ti.2. Naccajātakaṃ.

32. Ngươi có tiếng hót êm dịu, và cái lưng óng ánh,

cái cổ tựa như màu sắc của ngọc bích,

và chùm lông đuôi dài một sải tay,

bởi việc nhảy múa, ta không gả con gái cho ngươi.

2. Bổn sanh Nhảy Múa.

Âm thanh ngươi êm dịu,
Lưng người thật đẹp đẽ,
Cổ ngươi về màu sắc
Chẳng khác ngọc lưu ly,
Lông đuôi người xòe rộng,
Dài rộng đến một tầm,
Nhưng vì ngươi nhảy múa,
Ta không cho con gái.Câu chuyện 3233. Sammodamānā gacchanti jālamādāya pakkhino,
yadā te vivadissanti tadā ehinti me vasan ”ti.3. Sammodamānajātakaṃ.

33. Trong lúc thân thiện, các con chim ra đi và mang theo cái lưới bẫy. Khi nào chúng tranh cãi, khi ấy chúng sẽ rơi vào quyền kiểm soát của ta.

3. Bổn sanh Trong Lúc Thân Thiện.

Khi chung sống hòa hợp,
Các chim mang lưới đi,
Khi chúng tranh cãi nhau,
Chúng rơi vào tay ta.Câu chuyện 3334. Na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ na maṃ jālasmiṃ bādhanaṃ,
yañca maṃ maññate macchī aññaṃ so ratiyā gato ”ti.4. Macchajātakaṃ.

34. Lạnh không quấy rối ta, nóng không quấy rối ta, sự vướng mắc vào tấm lưới không quấy rối ta, mà là việc con cá cái nghĩ về ta rằng: ‘Gã đi đến với con cá cái khác vì khoái lạc.’

4. Bổn sanh Con Cá.

Ta không vì nóng lạnh,
Không vì bị mắc lưới,
Chỉ sợ vợ ta nghĩ,
Ta say mê nàng khác!Câu chuyện 3435. Santi pakkhā apatanā santi pādā avañcanā,
mātā pitā ca nikkhantā jātaveda paṭikkamā ”ti.5. Vaṭṭakajātakaṃ.

35. Có hai cánh mà không bay được, có hai chân mà không đi được, mẹ và cha đã rời khỏi, hỡi ngọn lửa, hãy lùi lại.

5. Bổn sanh Chim Cút Con.

Có cánh không bay được,
Có chân không thể đi,
Cha mẹ đã bỏ ta,
Hỡi lửa, hãy đi lui!Câu chuyện 35

Trang 16:

Trang 17:

36. Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ vihaṅgamā
svāyaṃ aggiṃ pamuñcati,
disā bhajatha vakkaṅgā
jātaṃ saraṇato bhayan ”ti.6. Sakuṇajātakaṃ.

36. Các con chim nương tựa vào cây cối,

cây ấy bùng lên ngọn lửa.

Các con chim phân tán các phương.

Sự sợ hãi sanh lên từ sự nương nhờ.

6. Bổn sanh Các Con Chim.

Các chim sống trên đời,
Dựa vào trú xứ nào,
Chỗ ấy sanh ra lửa,
Hỡi loài chim tránh xa,
Hãy đi các phương khác,
Nếu y tựa chỗ ấy,
Sợ hãi sẽ sanh ra.Câu chuyện 3637. Ye vaddhamapacāyanti narā dhammassa kovidā,
diṭṭheva dhamme pāsaṃsā samparāye ca suggatī ”ti.7. Tittirajātakaṃ.

37. Những người nào tôn kính bậc cao niên, (những người ấy) là những người rành rẽ về Pháp, được khen ngợi ngay trong kiếp này, và có cảnh giới an lạc trong kiếp sau.

7. Bổn sanh Chim Đa Đa.

Ai kính bậc lớn tuổi,
Là thiện xảo trong Pháp,
Ðời này được tán thán,
Ðời sau, sanh cõi lành.Câu chuyện 3738. Nāccantaṃ nikatippañño nikatyā sukhamedhati,
ārādheti nikatippañño bako kakkaṭakāmivā ”ti.8. Bakajātakaṃ.

38. Người có trí gian lận không đạt được sự an lạc tột đỉnh do sự gian lận, ví như con cò có trí gian lận gặp phải con cua.

8. Bổn sanh Con Cò.

Kẻ có trí lường gạt
Không may bị kẻ gạt,
Con cò có trí gạt
Ðã bị cua gạt lại.Câu chuyện 3839. Maññe sovaṇṇayo rāsi sovaṇṇamālā ca nandako,
yattha dāso āmajāto ṭhito thullāni gajjatī ”ti.9. Nandajātakaṃ.

39. Ta nghĩ rằng khối của cải và xâu chuỗi vàng vòng là nơi nào tớ trai Nandaka, con của nô tỳ, đứng gào thét những lời thô lỗ.

9. Bổn sanh Nanda.

Nghĩ rằng là chỗ chôn
Ðống vàng và nữ trang,
Chỗ nô tỳ hạ sanh
Tên là Nan-da-ka
Ðang đứng và la to
Những lời lẽ thô bạo.Câu chuyện 3940. Kāmaṃ patāmi nirayaṃ uddhapādo avaṃsiro,
nānariyaṃ karissāmi handa piṇḍaṃ paṭiggahā ”ti.10. Khadiraṅgārajātakaṃ.

40. Ta sẵn lòng rơi vào địa ngục, chân phía trên, đầu phía dưới. Việc không thánh thiện thì ta sẽ không làm.[1] Nào, xin ngài hãy thọ nhận đồ ăn khất thực.

10. Bổn sanh Than Hừng Cây Khadira.

[1] Đức Bồ Tát nói với Ma Vương về quyết tâm của mình rồi bước qua hố than hừng để dâng vật thực đến vị Phật Độc Giác (JaA. i, 233).

Ta thà rơi địa ngục,
Chân trên, đầu phía dưới,
Ta sẽ làm việc Thánh,
Hãy nhận lấy món ăn.Câu chuyện 40

Kulāvakavaggo catuttho.

*****

Phẩm Tổ Chim Con là thứ tư.

*****

TASSUDDĀNAṂ

Sirimātalidhītarapakkhivaro
ratirāgatomātāpitā ca puna,
jagatīruhavuddhasukakkaṭako
tathā nandakapiṇḍavarena dasa.

--ooOoo--

TÓM LƯỢC PHẨM NÀY

Mātali vinh quang, người con gái, con chim cao quý,
vì khoái lạc luyến ái, rồi thêm mẹ và cha,
(cây cối) mọc ở đất, bậc cao niên, con cua khôn ngoan,
tương tự, với Nandaka, và đồ ăn khất thực là mười.

--ooOoo--

Trang 18:

Trang 19:

▪ 5. ATTHAKĀMAVAGGO

▪ 5. PHẨM MONG MỎI SỰ TẤN HÓA

CHƯƠNG MỘT (Một bài kệ)

(05) PHẨM LỢI ÁI

(HT. Thích Minh Châu)

41. Yo atthakāmassa hitānukampino
ovajjamāno na karoti sāsanaṃ,
ajiyā pādamolubbha
mittako viya socatī ”ti.1. Losakajātakaṃ.

41. Trong khi được giáo huấn, kẻ nào không làm theo lời giảng dạy của người có lòng mong mỏi sự tấn hóa, có lòng thương tưởng sự lợi ích (đến mình), (kẻ ấy) tựa như Mittaka, sau khi nắm vào bàn chân của con dê, bị sầu muộn.

10. Bổn sanh Losaka.

Với người muốn mình tốt,
Với người thương tưởng mình,
Cứng đầu không theo lời,
Sẽ gặp điều sầu muộn.
Chẳng khác Mitaka
Nắm chặt chân con dê.Câu chuyện 4142. Yo atthakāmassa hitānukampino
ovajjamāno na karoti sāsanaṃ,
kapotakassa vacanaṃ akatvā
amittahatthatthagatova setī ”ti.2. Kapotakajātakaṃ.

42. Trong khi được giáo huấn, kẻ nào không làm theo lời giảng dạy của người có lòng mong mỏi sự tấn hóa, có lòng thương tưởng sự lợi ích (đến mình), (kẻ ấy) ví như (con quạ), sau khi không làm theo lời nói của chim bồ câu, bị sa vào trong tay của kẻ địch và nằm yên (chịu sự hành hạ).

2. Bổn sanh Chim Bồ Câu.

Với người muốn mình lợi,
Với người thương tưởng mình
Có những lời khuyên bảo,
Nhưng không làm theo lời,
Như con quạ tham lam
Không làm theo lời khuyên
Của con chim bồ câu,
Nó bị ngã rơi vào
Như rơi vào tay địch.Câu chuyện 4243. Yo atthakāmassa hitānukampino
ovajjamāno na karoti sāsanaṃ,
evaṃ so nihato seti
veḷukassa yathā pitā ”ti.3. Veḷukajātakaṃ.

43. Trong khi được giáo huấn, kẻ nào không làm theo lời giảng dạy của người có lòng mong mỏi sự tấn hóa, có lòng thương tưởng sự lợi ích (đến mình), tương tự như thế, kẻ ấy bị giết chết nằm dài giống như cha của (con rắn độc) Veḷuka vậy.

3. Bổn sanh Veḷuka.

Với người muốn mình lợi,
Với người thương tưởng mình,
Nếu cứng đầu không nghe
Không theo lời khuyên dạy,
Sẽ bị hại đến chết,
Như Cha Ve-lu-ka.Câu chuyện 4344. Seyyo amitto matiyā upeto
na tveva mitto mativippahīno,
‘makasaṃ vadhissan ’ti hi eḷamūgo
putto pitu abbhidā uttamaṅgan ”ti.4. Makasajātakaṃ.

44. Kẻ đối nghịch có tri thức vẫn tốt hơn người bạn hữu không có tri thức. Đứa con trai ngu dốt (nói rằng): ‘Con sẽ giết con muỗi,’ rồi đập bể đôi cái đầu của người cha.

4. Bổn sanh Con Muỗi.

*Tốt hơn là kẻ thù
Nhưng có trí sáng suốt,*Còn hơn là người bạn
Thiếu trí tuệ thông minh.
Ðứa con ngu và điếc,
Ðịnh giết chết con muỗi,
Lại chém đầu người cha
Vỡ ra thành hai mảnh.Câu chuyện 4445. Seyyo amitto medhāvī yañce bālānukampako,
passa rohiṇikaṃ jammiṃ mātaraṃ hantvāna socatī ”ti.5. Rohiṇījātakaṃ.

45. Kẻ đối nghịch có sự thông minh vẫn tốt hơn kẻ ngu dốt có lòng thương tưởng. Ngươi hãy nhìn xem Rohiṇī đần độn, sau khi giết chết mẹ, bị sầu muộn.

5. Bổn sanh Rohiṇī.

Tốt hơn là kẻ thù
Có trí tuệ thông minh,
Hơn kẻ thương hại mình,
Nhưng ngu si vô trí,
Hãy xem Rô-hi-ni,
Giết bà mẹ khốn khổ,
Rồi than khóc hoài công.Câu chuyện 4546. Na ve anatthakusalena atthacariyā sukhāvahā,
hāpeti atthaṃ dummedho kapi ārāmiko yathā ”ti.6. Ārāmadūsakajātakaṃ.

46. Thật vậy, các việc làm có mục đích (được làm) bởi kẻ không thiện xảo về mục đích thời không đem lại sự an lạc. Kẻ ngu muội bỏ rơi mục đích, giống như con khỉ là kẻ chăm sóc khu vườn.

6. Bổn sanh Kẻ Làm Hỏng Khu Vườn.

Bậc thiện không làm hại,
Làm lành đem đến lạc;
Người ngu hại điều lành,
Như khỉ giết hại trong vườn.Câu chuyện 46

Trang 20:

Trang 21:

47. Na ve anatthakusalena atthacariyā sukhāvahā,
hāpeti atthaṃ dummedho koṇḍañño vāruṇiṃ yathā ”ti.7. Vāruṇidūsakajātakaṃ.

47. Thật vậy, các việc làm có mục đích (được làm) bởi kẻ không thiện xảo về mục đích, thời không đem lại sự an lạc. Kẻ ngu muội bỏ rơi mục đích, giống như Koṇḍañña làm hỏng rượu.

7. Bổn sanh Kẻ Làm Hỏng Rượu.

Bậc thiện không làm hại,
Làm lành đem đến lạc,
Người ngu hại điều lành
Thật giống Kon-dan-na
Ðổ muối vào bình rượu.Câu chuyện 4748. Anupāyena yo atthaṃ icchati so vihaññati,
cetā haniṃsu vedabbhaṃ sabbe te vyasanamajjhagū ”ti.8. Vedabbhajātakaṃ.

48. Kẻ nào ước muốn điều lợi ích bằng cách thức không đúng, kẻ ấy bị tiêu diệt. Những kẻ trộm cướp đã giết hại Vedabbha; tất cả bọn chúng đã đi đến bất hạnh.

8. Bổn sanh Vedabbha.

Dùng phương tiện không tốt,
Mong lợi sẽ bị hại,
Cướp giết Ve-dab-bha,
Tất cả bị diệt vong.Câu chuyện 4849. Nakkhattaṃ patimānentaṃ attho bālaṃ upaccagā,
attho atthassa nakkhattaṃ kiṃ karissanti tārakā ”ti.9. Nakkhattajātakaṃ.

49. Trong lúc kẻ ngu si chờ đợi ngôi sao, điều lợi ích đã bỏ rơi nó. Điều lợi ích (nó đạt được) là ngôi sao của điều lợi ích; các vì tinh tú sẽ làm được điều gì?

9. Bổn sanh Ngôi Sao.

Chờ đợi các vì sao
Kẻ ngu hỏng điều lành,
Ðiều lành chiếu điều lành,
Sao trời làm được gì?Câu chuyện 4950. Dummedhānaṃ sahassena yañño me upayācito,
idāni khohaṃ yajissāmi bahū adhammiko jano ”ti.10. Dummedhajātakaṃ.

50. Lễ tế thần linh với một ngàn kẻ ngu muội đã được ta cầu khẩn. Thật vậy, giờ đây ta sẽ cúng tế thần linh; kẻ phi đạo đức thì có nhiều.

10. Bổn sanh Những Kẻ Ngu Muội.

Với ngàn kẻ vô trí,
Ta nguyện giết tế lễ,
Nay ta sẽ làm lễ,
Giết những kẻ phi pháp.Câu chuyện 50

Atthakāmavaggo pañcamo.

Paṭhamo paṇṇasako.

*****

Phẩm Mong Mỏi Sự Tấn Hóa là thứ năm.

Năm mươi chuyện thứ nhất.

*****

TASSUDDĀNAṂ

Atha mittakamātukapotavaro
tathā veḷukaeḷamūgo rohiṇī,
kapivāruṇicetacarā ca puna
tathā tārakayaññavarena dasa.

--ooOoo--

TÓM LƯỢC PHẨM NÀY

Giờ là gã Mittaka và mẹ, rồi đến chim bồ câu
tương tự là (rắn độc) Veḷuka, (đứa con) ngu dốt, Rohiṇī (đần độn),
con khỉ (phá vườn), rượu (bị làm hỏng), thêm những kẻ trộm cướp,
cũng vậy, (việc xem) ngôi sao, với lễ tế thần linh là mười.

--ooOoo--

<Trang Kế>