Catuttha-Saṅgīti-Vaṇṇanā - Pañcamo Paricchedo
Catuttha-Saṅgīti-Vaṇṇanā
Pañcamo Paricchedo
Tato paraṃ Thūpārāme dakkhiṇakkhaka-dhātu-patiṭṭhāpana-divase yamaka-paṭihāriye disvā nagarā pabbajitā sabbe tiṃsa-bhikkhu-sahassāni ahesuṃ. Tato paraṃ Mahā-bodhi-patiṭṭhāpana-divase Anulādevī pañcahi kaññā-satehi pañcahi ca antepurikāsatehīti mātugāma-sahassehi saddhiṃ Saṅghamittattheriyā santike pabbajitvā na cirass’ eva saparivārā arahatte patiṭṭhāsi. Ariṭṭho pi kho rañño bhāgiṇeyyo pañcahi purisa-satehi saddhiṃ therassa santike pabbajitvā na cirass’ eva arahatte patiṭṭhāsi.
[33]Atha kho rājā Mahindattheraṃ pucchi: “Patiṭṭhitaṃ nu kho bhante Laṅkādīpe sāsananti?” “Patiṭṭhitaṃ mahārāja sāsanaṃ, sāsanassa mūlāni na tāva otarantīti.” “Kadā pana bhante mūlāni otiṇṇāni nāma bhavissantīti?” “Yadā mahā-rāja Laṅkādīpikānaṃ mātāpitunnaṃ Laṅkādīpe jāto dārako Laṅkādīpe pabbajitvā Laṅkādīpamhi yeva vinayaṃ uggahetvā Laṅkādīpe vācessati tadā sāsanassa mūlāni otiṇṇāni nāma bhavissantīti.” “Atthi pana bhante ediso bhikkhūti?” “Atthi mahārāja Mahā-Ariṭṭho nāma bhikkhu paṭibalo etasmiṃ kamme ti.” “Mayā ettha bhante kiṃ kāttabbanti?” “Maṇḍapaṃ mahārāja kātuṃ vaṭṭatīti.” “Sādhu bhanteti” rājā Meghavaṇṇābhayassa amaccassa parivenaṭṭhāne mahā-saṅgīti-kāle Ajātasattu-mahārājena kata maṇḍapākāraṃ rājānubhāvena maṇḍapaṃ kārāpetvā sabba tālāvacare saka-saka-sippesu yojetvā sāsanassa mūlāni otarantāni passissamāti anekapurisasahassa-parivuto Thūpārāmaṃ anuppatto.
Tena kho pana samayena Thūpārāme bhikkhusahassāni sannipatiṃsu. Mahāmahindattherassa āsanaṃ dakkhiṇāmukhaṃ paññattaṃ hoti. Mahā-Ariṭṭhattherassa dhammāsanaṃ uttarābhimukhaṃ paññattaṃ hoti. Atha kho mahā-Ariṭṭhatthero Mahindattherena ajjhiṭṭho there bhikkhū vanditvā attano anurūpena pattānukkamena dhammāsane nisīdi. Mahindattherappamukhā aṭṭhasaṭṭhi mahātherā dhammāsanaṃ parivāretvā nisīdiṃsu. Raññopi kaṇiṭṭha-bhātā mantābhayatthero nāma “dhuraggāho hutvā vinayaṃ uggaṇhissāmīti” pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mahā-Ariṭṭhattherassa dhammāsanaṃ parivāretvā nisīdi. Avasesā pi bhikkhū sarājikā ca parisā attano attano pattāsane nisīdiṃsu.
Athāyasmā mahā-Ariṭṭhatthero: “Yena samayena Buddho Bhagavā Verañjāyaṃ viharati Naleru-pucimanda-mūleti” vinaya-nidānaṃ abhāsi bhāsite ca pan’ āyasmatā mahā-Ariṭṭhattherena Vinayanidāne ākāso mahāviravaṃ viravi akālavijjullatā nicchariṃsu, devatā sādhukāraṃ adaṃsu, mahāpaṭhavī udakapariyantaṃ katvā saṅkampi.
Evaṃ anekesu pāṭihāriyesu vattamānesu āyasmā Ariṭṭhatthero Mahindatthera-pamukhehi aṭṭha saṭṭhiyā pacceka-gaṇehi khīṇāsava-mahātherehi tadaññehi ca saṭṭhisahassehi bhikkhūhi parivuto mahā-paṭhama-Kattika-pavāraṇa-divase Thūpārāma-vihāra-majjhe satthu karuṇā-dīpakaṃ Bhagavato anusiṭṭhikarānaṃ kāyakamma-vacīkamma-vipphandita-vinayanaṃ Vinayapiṭakaṃ pakāsesi. Yathā Mahākassapatthero ca Yasatthero ca Moggaliputtatissatthero ca piṭaka-vasena ca nikāya-vasena ca aṅga-vasena ca dhammakkhandha-vasena ca dhammañca vinayañca saṅgāyiṃsu, evaṃ dhammavinayañca saṅgāyanto mahā Mahindatthero Laṅkā-dīpe sāsanassa mūlaṃ otāretvā catuttha-saṅgītimakāsi.
Saṅgītipariyosāne anekappakāro mahāpaṭhavī kampo ahosi. Ayaṃ saṅgīti aniyamitakālehi niṭṭhitā.
Tenāhu porāṇā: [34]
- Sambuddha-parinibbānā dvīsu vassasatesu ca
Aṭṭhatiṃse atikkante rājāhu Piyatissako
- Mahākassapatthero ca Yaso Tisso ca kārayuṃ
Yathā te dhammasaṅgītiṃ Mahindo so pi taṃ tathā
- Mahāmahindatthero tu jinasāsanamuttamaṃ
Pariyattiṃ paṭipattiṃ paṭivedhañca sādhukaṃ
- Laṅkādīpamhi dīpetvā Laṅkādīpo mahāmuni
Laṅkāya so satthukappo katvā Laṅkāhitaṃ bahuṃ
- Aṭṭhasaṭṭhi mahātherā dhuraggāhā samāgatā
Paccekagaṇino sabbe dhammarājassa sāvakā
- Khīṇāsavā vasippattā tevijjā iddhikovidā
Uttamatthamabhiññāya anusāsiṃsu rājino
- Catutthaṃ saṅgahaṃ katvā katvā lokahitaṃ bahuṃ
Jalitvā aggikkhandhā ’va nibbāyiṃsu mahesayoti.
- Evaṃ aniccataṃ jammiṃ ñatvā durabhisambhavaṃ
Tuvaṭaṃ vāyame dhīro yaṃ niccaṃ amataṃ padanti.
Sujanappasādāya kate Saddhammasaṅgahe
catuttha-saṅgīti-vaṇṇanā
niṭṭhitā.
-ooOoo-