Potthakesu Piṭakattaya-Likhita-Vaṇṇanā - Chaṭṭho Paricchedo
Potthakesu Piṭakattaya-Likhita-Vaṇṇanā
Chaṭṭho Paricchedo
Tesaṃ parinibbānato aparabhāge aññepi tesaṃ therānaṃ antevāsikā Tissa-Danta-Kālasumana-Dīghasumanādayo ca Mahā-Ariṭṭhattherassa antevāsikā antevāsikānaṃ antevāsikā cāti evaṃ pubbe vuttappakārā ācariyā imaṃ vinayapiṭakaṃ yāvajjatanā ānesuṃ.
Tena vuttaṃ: “Tatiyasaṅgahato pana uddhaṃ imaṃ Laṅkādīpaṃ Mahindādīhi ābhataṃ Mahindato uggahetvā kiñci kālaṃ Ariṭṭhattherādīhi ābhataṃ, tato yāvajjatanā tesaṃ yeva antevāsika paramparābhūtāya ācariyaparam-parāya ābhatanti.”
ÂKattha patiṭṭhitanti? Yesaṃ pāḷito ca atthato ca anūnaṃ pavattati, maṇighaṭe pakkhitta-telamiva īsakampi na paggharati, evarūpesu satigatidhitimantesu lajjīsu kukkuccakesu sikkhākāmesu puggalesu patiṭṭhitanti veditabbaṃ. Tasmā Vinaya-patiṭ,ṭhāpanatthaṃ Vinayapariyattiyā ānisaṃsaṃ sallakkhetvā sikkhākāmena bhikkhunā vinayo pariyāpuṇitabbo. Tattrāyaṃ Vinaya-pariyattiyā ānisaṃso: Vinaya-pariyatti-kusalo hi puggalo sāsane paṭiladdha-saddhānaṃ kulaputtānaṃ mātāpituṭṭhāniyo hoti, tadāyantā hi tesaṃ pabbajjā upasampadā vattānuvatta-paṭipatti ācārago-cara-kusalatā, api c’ assa Vinaya-pariyattiṃ nissāya attano sīlakkhandho sugutto surakkhito, kukkucca-pakatānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisaraṇaṃ hoti, visārado saṅghamajjhe voharati, paccatthike sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇ hāti, ye cāpi saṃvara-mūlakā kusalā dhammā vuttā Bhagavatā Vinayadharo puggalo tesaṃ dhammānaṃ dāyādo Vinayamūlakattā tesaṃ dhammānaṃ. Vuttampi c’ etaṃ Bhagavatā:
“Vinayo saṃvaratthāya saṃvaro avippaṭisāratthāya avippaṭisāro pāmojjatthāya pāmojjaṃ pītatthāya pīti passaddhatthāya passadhi sukhatthāya sukhaṃ samādhatthāya samādhi yathābhūtañāṇadassanāya yathābhūta-ñāṇadassa-naṃ nibbidatthāya nibbidā virāgatthāya virāgo vimuttatthāya vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya vimutti-ñāṇadassanaṃ anupādāya parinibbānatthāyāti.”
Tasmā Vinayapariyattiyā āyogo karaṇīyo ti. Tenāhu:
- Devānampiyatisso so Laṅkindo puñña-paññavā
Cattāḷīsañ ca vassāni rājā rajjamakārayī [35]
- Tassaccaye kaṇiṭṭho so Uttiyo iti vissuto
Anurādhapure ramme rajjaṃ kāresi khattiyo
- Uparājā Mahānāgo Yaṭālo yo mahabbalo
Goṭhābhayo mahāpuñño Kakavaṇṇo ca viriyavā
- Cattāro te ca rājāno putta-natta-paramparā
Dhammena rajjaṃ kāresuṃ Mahāgāme manorame ti.
Sammāsambuddhassa parinibbānāto chasattativassādhika-tisata-saṃvacchare Duṭṭhagāmiṇi-abhaya-mahārājā Laṅkādīpe ekarajjaṃ patvā Maricavaṭṭi-vihāraṃ kārāpetvā navabhūmakaṃ Lohapāsādaṃ kārāpetvā ratanavālikaṃ Mahāthūpaṃ sanniṭṭhāpetvā channavutikoṭi-arahante bhikkhū sannipātetvā mahādānaṃ datvā catuvīsativassāni Anurādhapure dhammena samena rajjaṃ kāretvā āyupariyosāne suttappabuddho viya Tusita-bhavane nibbatti. Tena kho pana samayena Laṅkādīpavasī bhikkhu-saṅgho sāsanassa vuddhatthāya mukhipāṭhena paramparāya ānītaṃ tepiṭaka Buddha-vacanaṃ sabbaṃ sāṭṭhakathañ ca pāḷiñca pariyāpuṇiṃsu.
Tenāhu porāṇā:
- Sambuddha-parinibbānā tīsu vassa-satesu ca
Cha sattatyatikkantesu rājāhu Duṭṭhagāmiṇi
- Duṭṭhagāmiṇi-abhayo Laṅkindo puñña-pañña vā
Catuvīsati vassāni Laṅkārajjamakārayi
- Evaṃ puññāni katvāna anekāni mahīpati
Kāyassa bhedā sappañño Tusitesūpapajjatha
Va****ṭṭagāmiṇi-abhaya-mahārājuppatti-kathā
Tato Mahā-thūpa-patiṭṭhānāto satta-paññāsa-saṃvaccharesu atikkantesu Vaṭṭagāmiṇi-abhaya-mahārājā Laṅkā-dīpe rajjaṃ kāresi. So rājā Abhayagiri-mahāvihāraṃ kārāpetvā tasmiṃ vihāre sadhātukaṃ mahāthūpappamāṇaṃ mahantaṃ cetiyaṃ kārāpetvā Mahātissatthera pamukhassa bhikkhusaṅghassa nīyādesi.
Tena kho pana samayena Laṅkādīpavāsī bhikkhusaṅ-gho sāsanassa ca lokassa ca parihīnabhāvaṃ ñatvā sabbe bhikkhū dhammadharā vinayadharā bahussutā pabhinna-paṭisambhidā Mahāvihāre sannipatiṃsu. Tadā Vaṭṭagāmiṇi-abhaya-mahārājā Mahāvihāraṃ gantvā yena bhikkhu-saṅgho ten’ upasaṅkami upasaṅkamitvā bhikkhu-saṅghaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha kho bhikkhu-saṅgho rājānaṃ etadavoca: “Mahārāja mukha-pāṭhena paramparāya ānītaṃ tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sabbaṃ sāṭṭhakathañca pāḷiñca idāni mukha-pāṭhesu tiṭṭhati. Anāgate pana sāsanassa ca lokassa ca parihāni bhavissati, sabbaṃ tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sāṭṭhakathaṃ pāḷiñca parihāyissati. Tasmā’dāni mukha-pāṭhato tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sabbaṃ sāṭṭhakathañca pāḷiñ ca potthakesu likhāpetabbaṃ bhaveyyāti.” “Mayā ettha bhante kiṃ kātabbanti.” “Maṇḍapaṃ mahārāja kārāpetuṃ sabbaṃ potthakapaṇṇaṃ sampādetuṃ ca vaṭṭatīti.” “Sādhu bhante’ ti” mahārājā Mahāvihāre paṭhama-mahāsaṅgītikāle Ajātasattumahārājena kata-maṇḍapākāraṃ rājānubhāvena maṇḍapaṃ kārāpetvā sabbaṃ potthaka-paṇṇaṃ sampādetvā mahārahāni āsanāni maṇḍapa-majjhe paññāpetvā bhikkhu-saṅghassa arocāpesi: “Niṭṭhitaṃ bhante rañño kiccanti.”
Tadā bhikkhusaṅgho aneka-sata-sahassa-saṅkhāsu bhikkhūsu uccinitvā tepiṭaka-pariyatti-dharānaṃ pabhinna-paṭisambhidānaṃ tevijjādi-bhedānaṃ bhikkhūnaṃ sahassamatte there bhikkhū aggahesi. Atha kho therā bhikkhū attano attano pattāsane nisīditvā yathā Mahākassapatthero ca Yasatthero ca Tissatthero ca Mahindatthero ca dhamma-vinayaṃ saṅgāyamānā piṭaka-vasena ca nikāya-vasena ca aṅga-vasena ca dhammak-khandha-vasena ca dhammavinayaṃ saṅgāyiṃsu. Evameva bhikkhusaṅgho dhammañca vinayañca mukha-pāṭhato potthakesu likhāpayamāno piṭaka-vasena ca nikāya-vasena ca aṅga-vasena ca dhammak-khandha-vasena ca dhammavinaya-saṅkhātaṃ tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sāṭṭhakathañ ca potthakesu likhāpayitvā pañca vassa-sahassāni sāsanassa ciraṭṭhitiṃ katvā pañcamaṃ dhammasaṅgīti-sadisameva akāsi. Dhammalikhita-pariyosāne anekappakārena mahāpaṭhavī kampo ahosi. Ayaṃ piṭakattaya-lekhanā ekasaṃvaccharena niṭṭhitā.
Tenāhu porāṇā: [36]
- Sambuddha-parinibbānā catuvassa satesu ca
Tettiṃses’ atikkantesu rājāhu Vaṭṭagāmiṇi
- Laṅkāvāsī bhikkhusaṅgho pekkhamāno anāgataṃ
Hāniṃ disvāna sattānaṃ tadā bhikkhū samāgatā
- Tepiṭakadharā sabbe pabhinna-paṭisambhidā
Khīṇāsavā vasippattā vinaye suvisāradā
- Tasmiṃ Mahāvihāre ca therā bhikkhū samāgatā
Paṭipāṭiyā sannisinnā saka-sakepattāsane
- Piṭakattaya-pāḷiñca tassā aṭṭhakathañca taṃ
Mukhapāṭhena ānesuṃ pubbe bhikkhū mahāmatī
- Saṅgīti-vutta-nayena te therā piṭakattayaṃ
Sabbe sajjhāyamakaruṃ tassā aṭṭhakathañca taṃ
- Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa sāsanassa ca vuddhiyā
Pañca-vassa-sahassāni samatthaṃ vattane kataṃ
- Sajjhāyita-nayen’ eva therā vinaya-kovidā
Vinaya-piṭakaṃ sabbaṃ potthakesu likhāpayuṃ
- Sajjhāyita-nayen’ eva therā suttanta-kovidā
Suttanta-piṭakaṃ sabbaṃ potthakesu likhāpayuṃ
- Sajjhāyita-nayen’ eva therābhidhamma-kovidā
Abhidhamma-piṭakañc’ eva potthakesu likhāpayuṃ
- Sabbampi theravādañca sabbaṃ sāṭṭhakathañca taṃ
Mukha-pāṭhena ānetvā potthakesu likhāpayuṃ
- Likhita-pariyosāne akampittha mahāmahī
Acchariyāni pāhesuṃ loke ’nekāni ’nekadhā
- Piṭakattayaṃ likhitvā katvā lokahitaṃ bahuṃ
Te yāvatāyukaṃ ṭhatvā therā sabbe pi nibbutā
- Vaṭṭagāmiṇi-abhayo Laṅkārajjamakārayī
Iti dvādasavassāni pañcamāsesu ādito
- Evaṃ puññāni katvāna anekāni mahīpati
Kāyassa bhedā sappañño saggaṃ so upapajjatha.
- Evaṃ aniccataṃ jammiṃ ñatvā durabhisambhavaṃ
Tuvaṭaṃ vāyame dhīro yaṃ niccaṃ amataṃ padanti.
Sujanappasādāya kate Saddhammasaṅgahe
potthakesu piṭakattaya-likhita-vaṇṇanā
niṭṭhitā.
-ooOoo-