Dhamma CentralHọc Phật theo Tam Tạng Pāli

Potthakesu Piṭakattaya-Likhita-Vaṇṇanā - Chaṭṭho Paricchedo

· 3 phút đọc

Potthakesu Piṭakattaya-Likhita-Vaṇṇanā

Chaṭṭho Paricchedo

Tesaṃ parinibbānato aparabhāge aññepi tesaṃ therānaṃ antevāsikā Tissa-Danta-Kālasumana-Dīghasumanādayo ca Mahā-Ariṭṭhattherassa antevāsikā antevāsikānaṃ antevāsikā cāti evaṃ pubbe vuttappakārā ācariyā imaṃ vinayapiṭakaṃ yāvajjatanā ānesuṃ.

Tena vuttaṃ: “Tatiyasaṅgahato pana uddhaṃ imaṃ Laṅkādīpaṃ Mahindādīhi ābhataṃ Mahindato uggahetvā kiñci kālaṃ Ariṭṭhattherādīhi ābhataṃ, tato yāvajjatanā tesaṃ yeva antevāsika paramparābhūtāya ācariyaparam-parāya ābhatanti.”

ÂKattha patiṭṭhitanti? Yesaṃ pāḷito ca atthato ca anūnaṃ pavattati, maṇighaṭe pakkhitta-telamiva īsakampi na paggharati, evarūpesu satigatidhitimantesu lajjīsu kukkuccakesu sikkhākāmesu puggalesu patiṭṭhitanti veditabbaṃ. Tasmā Vinaya-patiṭ,ṭhāpanatthaṃ Vinayapariyattiyā ānisaṃsaṃ sallakkhetvā sikkhākāmena bhikkhunā vinayo pariyāpuṇitabbo. Tattrāyaṃ Vinaya-pariyattiyā ānisaṃso: Vinaya-pariyatti-kusalo hi puggalo sāsane paṭiladdha-saddhānaṃ kulaputtānaṃ mātāpituṭṭhāniyo hoti, tadāyantā hi tesaṃ pabbajjā upasampadā vattānuvatta-paṭipatti ācārago-cara-kusalatā, api c’ assa Vinaya-pariyattiṃ nissāya attano sīlakkhandho sugutto surakkhito, kukkucca-pakatānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisaraṇaṃ hoti, visārado saṅghamajjhe voharati, paccatthike sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇ hāti, ye cāpi saṃvara-mūlakā kusalā dhammā vuttā Bhagavatā Vinayadharo puggalo tesaṃ dhammānaṃ dāyādo Vinayamūlakattā tesaṃ dhammānaṃ. Vuttampi c’ etaṃ Bhagavatā:

“Vinayo saṃvaratthāya saṃvaro avippaṭisāratthāya avippaṭisāro pāmojjatthāya pāmojjaṃ pītatthāya pīti passaddhatthāya passadhi sukhatthāya sukhaṃ samādhatthāya samādhi yathābhūtañāṇadassanāya yathābhūta-ñāṇadassa-naṃ nibbidatthāya nibbidā virāgatthāya virāgo vimuttatthāya vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya vimutti-ñāṇadassanaṃ anupādāya parinibbānatthāyāti.”

Tasmā Vinayapariyattiyā āyogo karaṇīyo ti. Tenāhu:

  1. Devānampiyatisso so Laṅkindo puñña-paññavā

Cattāḷīsañ ca vassāni rājā rajjamakārayī [35]

  1. Tassaccaye kaṇiṭṭho so Uttiyo iti vissuto

Anurādhapure ramme rajjaṃ kāresi khattiyo

  1. Uparājā Mahānāgo Yaṭālo yo mahabbalo

Goṭhābhayo mahāpuñño Kakavaṇṇo ca viriyavā

  1. Cattāro te ca rājāno putta-natta-paramparā

Dhammena rajjaṃ kāresuṃ Mahāgāme manorame ti.

Sammāsambuddhassa parinibbānāto chasattativassādhika-tisata-saṃvacchare Duṭṭhagāmiṇi-abhaya-mahārājā Laṅkādīpe ekarajjaṃ patvā Maricavaṭṭi-vihāraṃ kārāpetvā navabhūmakaṃ Lohapāsādaṃ kārāpetvā ratanavālikaṃ Mahāthūpaṃ sanniṭṭhāpetvā channavutikoṭi-arahante bhikkhū sannipātetvā mahādānaṃ datvā catuvīsativassāni Anurādhapure dhammena samena rajjaṃ kāretvā āyupariyosāne suttappabuddho viya Tusita-bhavane nibbatti. Tena kho pana samayena Laṅkādīpavasī bhikkhu-saṅgho sāsanassa vuddhatthāya mukhipāṭhena paramparāya ānītaṃ tepiṭaka Buddha-vacanaṃ sabbaṃ sāṭṭhakathañ ca pāḷiñca pariyāpuṇiṃsu.

Tenāhu porāṇā:

  1. Sambuddha-parinibbānā tīsu vassa-satesu ca

Cha sattatyatikkantesu rājāhu Duṭṭhagāmiṇi

  1. Duṭṭhagāmiṇi-abhayo Laṅkindo puñña-pañña vā

Catuvīsati vassāni Laṅkārajjamakārayi

  1. Evaṃ puññāni katvāna anekāni mahīpati

Kāyassa bhedā sappañño Tusitesūpapajjatha

Va****ṭṭagāmiṇi-abhaya-mahārājuppatti-kathā

Tato Mahā-thūpa-patiṭṭhānāto satta-paññāsa-saṃvaccharesu atikkantesu Vaṭṭagāmiṇi-abhaya-mahārājā Laṅkā-dīpe rajjaṃ kāresi. So rājā Abhayagiri-mahāvihāraṃ kārāpetvā tasmiṃ vihāre sadhātukaṃ mahāthūpappamāṇaṃ mahantaṃ cetiyaṃ kārāpetvā Mahātissatthera pamukhassa bhikkhusaṅghassa nīyādesi.

Tena kho pana samayena Laṅkādīpavāsī bhikkhusaṅ-gho sāsanassa ca lokassa ca parihīnabhāvaṃ ñatvā sabbe bhikkhū dhammadharā vinayadharā bahussutā pabhinna-paṭisambhidā Mahāvihāre sannipatiṃsu. Tadā Vaṭṭagāmiṇi-abhaya-mahārājā Mahāvihāraṃ gantvā yena bhikkhu-saṅgho ten’ upasaṅkami upasaṅkamitvā bhikkhu-saṅghaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha kho bhikkhu-saṅgho rājānaṃ etadavoca: “Mahārāja mukha-pāṭhena paramparāya ānītaṃ tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sabbaṃ sāṭṭhakathañca pāḷiñca idāni mukha-pāṭhesu tiṭṭhati. Anāgate pana sāsanassa ca lokassa ca parihāni bhavissati, sabbaṃ tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sāṭṭhakathaṃ pāḷiñca parihāyissati. Tasmā’dāni mukha-pāṭhato tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sabbaṃ sāṭṭhakathañca pāḷiñ ca potthakesu likhāpetabbaṃ bhaveyyāti.” “Mayā ettha bhante kiṃ kātabbanti.” “Maṇḍapaṃ mahārāja kārāpetuṃ sabbaṃ potthakapaṇṇaṃ sampādetuṃ ca vaṭṭatīti.” “Sādhu bhante’ ti” mahārājā Mahāvihāre paṭhama-mahāsaṅgītikāle Ajātasattumahārājena kata-maṇḍapākāraṃ rājānubhāvena maṇḍapaṃ kārāpetvā sabbaṃ potthaka-paṇṇaṃ sampādetvā mahārahāni āsanāni maṇḍapa-majjhe paññāpetvā bhikkhu-saṅghassa arocāpesi: “Niṭṭhitaṃ bhante rañño kiccanti.”

Tadā bhikkhusaṅgho aneka-sata-sahassa-saṅkhāsu bhikkhūsu uccinitvā tepiṭaka-pariyatti-dharānaṃ pabhinna-paṭisambhidānaṃ tevijjādi-bhedānaṃ bhikkhūnaṃ sahassamatte there bhikkhū aggahesi. Atha kho therā bhikkhū attano attano pattāsane nisīditvā yathā Mahākassapatthero ca Yasatthero ca Tissatthero ca Mahindatthero ca dhamma-vinayaṃ saṅgāyamānā piṭaka-vasena ca nikāya-vasena ca aṅga-vasena ca dhammak-khandha-vasena ca dhammavinayaṃ saṅgāyiṃsu. Evameva bhikkhusaṅgho dhammañca vinayañca mukha-pāṭhato potthakesu likhāpayamāno piṭaka-vasena ca nikāya-vasena ca aṅga-vasena ca dhammak-khandha-vasena ca dhammavinaya-saṅkhātaṃ tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sāṭṭhakathañ ca potthakesu likhāpayitvā pañca vassa-sahassāni sāsanassa ciraṭṭhitiṃ katvā pañcamaṃ dhammasaṅgīti-sadisameva akāsi. Dhammalikhita-pariyosāne anekappakārena mahāpaṭhavī kampo ahosi. Ayaṃ piṭakattaya-lekhanā ekasaṃvaccharena niṭṭhitā.

Tenāhu porāṇā: [36]

  1. Sambuddha-parinibbānā catuvassa satesu ca

Tettiṃses’ atikkantesu rājāhu Vaṭṭagāmiṇi

  1. Laṅkāvāsī bhikkhusaṅgho pekkhamāno anāgataṃ

Hāniṃ disvāna sattānaṃ tadā bhikkhū samāgatā

  1. Tepiṭakadharā sabbe pabhinna-paṭisambhidā

Khīṇāsavā vasippattā vinaye suvisāradā

  1. Tasmiṃ Mahāvihāre ca therā bhikkhū samāgatā

Paṭipāṭiyā sannisinnā saka-sakepattāsane

  1. Piṭakattaya-pāḷiñca tassā aṭṭhakathañca taṃ

Mukhapāṭhena ānesuṃ pubbe bhikkhū mahāmatī

  1. Saṅgīti-vutta-nayena te therā piṭakattayaṃ

Sabbe sajjhāyamakaruṃ tassā aṭṭhakathañca taṃ

  1. Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa sāsanassa ca vuddhiyā

Pañca-vassa-sahassāni samatthaṃ vattane kataṃ

  1. Sajjhāyita-nayen’ eva therā vinaya-kovidā

Vinaya-piṭakaṃ sabbaṃ potthakesu likhāpayuṃ

  1. Sajjhāyita-nayen’ eva therā suttanta-kovidā

Suttanta-piṭakaṃ sabbaṃ potthakesu likhāpayuṃ

  1. Sajjhāyita-nayen’ eva therābhidhamma-kovidā

Abhidhamma-piṭakañc’ eva potthakesu likhāpayuṃ

  1. Sabbampi theravādañca sabbaṃ sāṭṭhakathañca taṃ

Mukha-pāṭhena ānetvā potthakesu likhāpayuṃ

  1. Likhita-pariyosāne akampittha mahāmahī

Acchariyāni pāhesuṃ loke ’nekāni ’nekadhā

  1. Piṭakattayaṃ likhitvā katvā lokahitaṃ bahuṃ

Te yāvatāyukaṃ ṭhatvā therā sabbe pi nibbutā

  1. Vaṭṭagāmiṇi-abhayo Laṅkārajjamakārayī

Iti dvādasavassāni pañcamāsesu ādito

  1. Evaṃ puññāni katvāna anekāni mahīpati

Kāyassa bhedā sappañño saggaṃ so upapajjatha.

  1. Evaṃ aniccataṃ jammiṃ ñatvā durabhisambhavaṃ

Tuvaṭaṃ vāyame dhīro yaṃ niccaṃ amataṃ padanti.

Sujanappasādāya kate Saddhammasaṅgahe
potthakesu piṭakattaya-likhita-vaṇṇanā
niṭṭhitā.

-ooOoo-