Cetiyapabbata-Vihāra-Pariggahaṇa-Vanṇṇanā - Catuttho Paricchedo

Cetiyapabbata-Vihāra-Pariggahaṇa-Vanṇṇanā

Catuttho Paricchedo

Tattrāyamānupubbīkathā. Moggaliputtatissatthero kira imaṃ tatiya-saṅgītiṃ katvā evaṃ cintesi: “Kattha nu kho anāgate sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ bhaveyyāti” athassa upaparikkhato etadahosi: “Paccantimesu janapadesu supatiṭṭhitaṃ bhavissatīti.” So tesaṃ bhikkhūnaṃ bhāraṃ katvā te te bhikkhū tattha tattha pesesi. Majjhantikattheraṃ Kasmīra-Gandhāraraṭṭhaṃ pesesi: “Tvaṃ etaṃ raṭṭhaṃ gantvā tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpehīti.” Mahādevattheraṃ tath’ eva vatvā Mahisamaṇḍalaṃ pesesi, Rakkhitattheraṃ Vanavāsiṃ, Yonaka-Dhammarakkhitattheraṃ Aparantakaṃ, Mahā-dhammarakkhitattheraṃ Mahāraṭṭhaṃ, Mahārakkhitattheraṃ Yonakalokaṃ, Majjhimattheraṃ Himavanta-padesaṃ, Soṇakattheraṃ Uttarattherañca Suvaṇṇabhūmiṃ, attano saddhivihārikaṃ Mahindattheraṃ Iṭṭhiyattherena Uttiyattherena Sambalattherena Bhaddasālattherena saddhiṃ Laṅkādīpaṃ pesesi: “Tumhe Laṅkādīpaṃ gantvā tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpethāti.” . . .

Sabbepi taṃ taṃ disābhāgaṃ gacchantā attapañcamāva agamaṃsu: “Paccantimesu janapadesu pañcavaggo gaṇo alaṃ upasampadā-kammāyāti.”

Tenāhu porāṇā: [23]

1. Thero Moggaliputto so jinasāsana-jotako

Niṭṭhāpetvāna saṅgītiṃ pekkhamāno anāgataṃ

2. Sāsanassa patiṭṭhānaṃ paccantesu apekkhiya

Pesesi kattike māse te te there tahiṃ tahiṃ

3. Theraṃ Kasmīra-Gandhāraṃ Majjhantikamapesayī

Apesayī Mahādevattheraṃ Mahisa-maṇḍalaṃ

4. Vanavāsiṃ apesesi theraṃ Rakkhita-nāmakaṃ

Tath’ Āparantakaṃ Yona-Dhammarakkhita-nāmakaṃ

5. Mahāraṭṭhaṃ Mahādhammarakkhitatthera-nāmakaṃ

Mahārakkhita-theraṃ tu Yonalokamapesayī

6. Pesesi Majjhimattheraṃ Himavantappadesakaṃ

Suvaṇṇabhūmiṃ there dve Soṇam Uttarameva ca

7. Mahā Mahindattherena theraṃ Iṭṭhiyam-Uttiyaṃ

Sambalaṃ Bhaddasālañca sake saddhivihārike

8. “Laṅkādīpe manuññamhi manuññaṃ jinasāsanaṃ

Patiṭṭhāpetha tumhe ti” pañca there apesayīti.

Mahindatthero pana “Laṅkādīpaṃ gantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpehīti” upajjhāyena ca bhikkhu-saṅghena ca ajjhiṭṭho cintesi: “Samayo nu kho idāni Laṅkādīpaṃ gaṇtunti.”

Tadā Sakko devānamindo Mahindattheraṃ upasaṅkamitvā etadavoca: “Kālakato bhante Muṭasīva-rājā, idāni Devānampiyatissa-mahārājā rajjaṃ kāreti. Sammā Sambuddhena ca tumhe vyākatā: “Anāgate Mahindo nāma bhikkhu Laṅkādīpaṃ pasādessatīti.” Tasmātiha vo bhante kālo dīpavaraṃ gamanāya, ahampi vo sahāyo bhavissāmīti.” [24]

Tenāhu porāṇā: [25]

9. Mahindo nāma nāmena saṅghatthero tadā ahū

Iṭṭhiyo Uttiyo thero Bhaddasālo ca Sambalo

10. Sāmaṇero ca Sumano chaḷabhiñño mahiddhiko

Bhaṇḍuko sattamo tesaṃ diṭṭhasacco upāsako

11. Pesitā Jambudīpāto haṃsarājāva ambare

Evamuppatitā therā nipatiṃsu naguttame

12. Purato puraseṭṭhassa pabbate megha-sannibhe

Patiṭṭhahiṃsu kūṭamhi haṃsāva nabha-muddhanīti.”

[26] Evaṃ Iṭṭhiyādīhi saddhiṃ āgantvā Missaka-pabbate patiṭṭhahanto ca āyasmā Mahindatthero sammāsambuddhassa parinibbānato dvinnaṃ vassasatānaṃ upari chattiṃsatime vasse imasmiṃ dīpe patiṭṭhāhīti veditabbo.

Tasmiñca pana divase Laṅkādīpe Jeṭṭhamūlanakkhattaṃ nāma hoti. Devānampiyatissa-mahārājā nakkhattaṃ ghosāpetvā “chaṇaṃ karothāti” amacce ānāpetvā cattāḷīsa-purisa-sahassa parivāro nagaramhā nikkhamitvā yena Missaka-pabbato tena pāyāsi migavaṃ kīḷitu-kāmo. Atha kho tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā “Rañño there dassessāmīti” rohita-miga-rūpaṃ gahetvā rañño avidūre tiṇaṃ khāamānā viya carati.

Tadā rājā jiyaṃ poṭhesi. Migo Ambatthala-maggaṃ gahetvā palāyitumārabhi. Rājā piṭṭhito piṭṭhito anubandhanto Ambatthalameva abhiruhi. Migopi therānaṃ avidūre antaradhāyi.

Mahindatthero rājānaṃ avidūre āgacchantaṃ disvā “Mamaṃ yeva rājā passatu mā itareti” adhiṭṭhahitvā “Tissa Tissa ito ehīti” āha.

Rājā sutvā cintesi: “Imasmiṃ dīpe jāto maṃ Tissāti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi, ayaṃ pana chinna-bhinna-paṭadharo bhaṇḍu kāsāvavasano maṃ nāmena ālapati, ko nu kho ayaṃ bhavissati manusso vā amanusso vāti.”

Thero āha:

13. Samanā mayaṃ mahārāja Dhammarājassa sāvakā

Tameva anukampāya Jambudīpā idhāgatā ti.”

[27]Rājā therassa vacanaṃ sutvā tāvadeva āyudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno. Yathāha:

14. Āyudhaṃ nikkhipitvāna ekamantamupāvisi

Nisajja rājā sammodi bahuṃ atthūpasaṃhitanti

Tasmiṃ khaṇe tānipi cattāḷīsa-purisa-sahassāni āgantvā taṃ parivāresuṃ. Tadā thero itarepi cha jane dassesi. Rājā te disvā: “Ime kadā āgatāti” āha. “Mayā saddhiṃ yeva mahārājāti.” “Idāni pana Jambudīpe aññe pi evarūpā samaṇā santīti.” “Santi mahārāja etarahi Jambudīpo kāsāva-pajjoto isivātaparivāto ti” [28] vatvā gāthāmāha:

15. Tevijjā iddhippattā ca ceto-pariya-kovidā

Khīṇāsavā arahantā bahū Buddhassa sāvakā ti.

“Bhante kena maggena āgatatthāti” “n’ eva mahārāja udakena na thalenāti” rājā “ākāsena āgatāti” aññāsi. Thero ambopamaṃ pañhaṃ pucchi. Rājā vissajjesi. [29]

Atha thero: “Paṇḍito rājā sakkhissati dhammaṃ aññātunti” Cūḷahatthipadopama-suttaṃ kathesi. Kathā-pariyosāne rājā tīsu saraṇesu patiṭṭhahi saddhiṃ cattāḷīsa-pāṇa-sahassehi. “Bhante sve rathaṃ pesissāmi taṃ rathaṃ abhirūhitvā āgaccheyyāthāti” vatvā vanditvā pakkāmi.

Thero acira pakkantassa rañño Sumana sāmaṇeraṃ āmantesi: “Ehi tvaṃ Sumana dhammasavanāya kālaṃ ghosehīti” “Bhante kittakaṃ ṭhānaṃ sāvento ghosemīti.” “Sakalaṃ Laṅkādīpanti.” “Sādhu bhante” ti sāmaṇero abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjhitvā uṭṭhāya adhiṭṭhahitvā samāhitena cittena sakala-Laṅkādīpaṃ sāvento tikkhattuṃ dhammasavanāya kālaṃ ghosesi.

Rājā taṃ saddaṃ sutvā therānaṃ santike pesesi: “Kiṃ bhante atthi koci upaddavo ti” “natthi amhākaṃ koci upaddavo, dhammasavanāya ghosapayimha buddhavacanaṃ kathetukām’ amhāti.” Tañca pana sāmaṇerassa saddaṃ sutvā bhummā devatā saddamanussāvesuṃ. Eten’ upāyena yāva Brahmalokā saddo abbhuggañci, tena saddena devānaṃ mahāsannipāto ahosi. Thero mahantaṃ devānaṃ sannipātaṃ disvā Samacitta-pariyāya-suttantaṃ kathesi, kathā-pariyosāne asaṅkheyyānaṃ devānaṃ dhammābhisamayo ahosi, bahū nāgā ca supaṇṇā ca saraṇesu patiṭṭhahiṃsu.

[30]Atha tassā rattiyā accayena rājā therānaṃ rathaṃ pesesi. So sārathi rāthaṃ ekamantaṃ ṭhapetvā therānaṃ ārocesi: “Ābhato bhante ratho abhirūyihatha gacchissāmāti” Therā “na mayaṃ rathaṃ abhirūhāma, gaccha tvaṃ pacchā mayaṃ gacchissāmāti” vatvā vehāsaṃ abbhuggantvā Anurādhapurassa puratthima-disāyaṃ Paṭhamaka-cetiyaṭṭhānaṃ otariṃsu. Taṃ hi cetiyaṃ therehi paṭhamaṃ otiṇṇaṭṭhāne katattāyeva “Paṭhamakacetiyanti” vuccati.

So sārathi addasa there paṭhamataraṃ āgantvā kāyabandhanaṃ bandhitvā cīvaraṃ pārupante. Disvā ativiya-pasanna-citto hutvā āgantvā rañño ārocesi: “Āgatā deva therā ti.” Rājā “Ratthaṃ ārūḷhāti” pucchi. “Na ārūḷhā deva. Api ca mama paccato nikkhamitvā paṭhamataraṃ āgantvā pācīna-dvāre ṭhitā ti.”

Rājāpi gantvā there vanditvā Mahindattherassa hatthato pattaṃ gahetvā mahatiyā pūjāya ca sakkārena ca there nagaraṃ pavesetvā antonivesanaṃ pavesesi. Thero niccalamāsanaṃ paññattaṃ disvā: “Amhākaṃ satthusāsanaṃ sakala-Laṅkādīpe paṭhaviyaṃ patiṭṭhitaṃ niccalañca hutvā patiṭṭhahissatīti” cintento nisīdi.

Rājā there paṇītena khādaniyena bhojaniyena sahatthā santappesi. Thero katabhattakicco rañño saparijanassa dhammaratana-vassaṃ vassento Petavatthu-Vimānavatthu-Saccasaṃyuttañca kathesi. Taṃ therassa dhammadesanaṃ sutvā tāni pañcapi itthisatāni sotāpattiphalaṃ sacchikariṃsu. Dhammadesanāvasāne sāyaṇha-samaye amaccā Mahā-meghavanuyyānaṃ there nayiṃsu, therā Meghavanuyyāne vasiṃsu.

[31]Rājāpi kho tassā rattiyā accayena therassa samīpaṃ gantvā sukhasayitabhāvaṃ pucchitvā: “Kappati bhante bhikkhu-saṅghassa ārāmo ti” pucchi. Thero “kappati mahā-rājāti” āha. Rājā tuṭṭho suvaṇṇa-bhiṃkāraṃ gahetvā therassa hatthe udakaṃ pātetvā Mahāmeghavanuyyānaṃ adāsi. Saha udakapātena paṭhavī kampi. Thero sattadivasāni dhammaṃ kathesi. Aḍḍhanavappamāṇaṃ pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Thero Cetiyagirimeva agami, rājā pi tattha āgamāsi.

Taṃ divasaṃ Ariṭṭho nāma amacco pañca paññāsa jeṭṭha-kaṇiṭṭha-bhātukehi saddhiṃ rājānaṃ vanditvā evamāha: “Icchām’ ahaṃ deva therānaṃ santike pabbajitunti.” Rājā: “Sādhu bhaṇe pabbajissasīti” anujānitvā theraṃ sampaṭicchāpesi. Thero tadah’ eva pabbājesi, sabbe khuragge yeva arahattaṃ pāpuṇiṃsu.

Tenāhu porāṇā: [32]

16. Kaṇṭaka-cetiyaṭṭhāne parite tadah’ eva so

Kammāni ārabhā petvā leṇāni aṭṭha-saṭṭhiyā

17. Agamāsi puraṃ rājā therā tatth’ eva te vasuṃ

Kāle piṇḍāya nagaraṃ pavisantānukampakā

18. Niṭṭhite leṇakammamhi Āsāḷhi-puṇṇamāsiyaṃ

Gantvā adāsi therānaṃ rājā vihāra-dakkhiṇaṃ

19. Dvattiṃsa-mālakānañca vihārassa ca tassa kho

Sīmaṃ sīmātiko thero bandhitvā tadah’ eva so

20. Tesaṃ pabbajjāpekkhānaṃ akāsi upasampadaṃ

Sabbesaṃ sabba-paṭhamaṃ baddhe Tumbaru-mālake

21. Ete dvā-saṭṭhi-arahanto sabbe Cetiya-pabbate

Tattha vassaṃ upagantvā akaṃsu rājasaṅgahanti.

Sujanappasādāya kate Saddhammasaṅgahe
Cetiya-pabbato-vihāra-paṭiggahaṇa-vaṇṇanā
niṭṭhitā.

-ooOoo-