Saddhamma-Savanānisaṃsa-Vaṇṇanā - Ekādasamo Paricchedo

Saddhamma-Savanānisaṃsa-Vaṇṇanā

Ekādasamo Paricchedo

Ito paraṃ saddhamma-savanānisaṃsa-vaṇṇanā kathetabbā.

Vuttaṃ c’etaṃ Bhagavatā:

1. “Yo me passati saddhammaṃ so maṃ passati Vakkali

Apassamāno saddhammaṃ maṃ passepi na passati.”

Bhagavatā pariyatti-sāsanassa attanā samasamaṭṭhāne ṭhapito. Ayaṃ pana saddhammo sabba-buddhehi atītānāgata-paccuppannehi sakkato garukato mānito pūjito. Yo hi saddhammo sakkato garukato mānito pūjito so Tathāgataṃ sakkaroti garukaroti māneti pūjeti nāma. Vuttaṃ cetaṃ Bhagavatā:

2. Ye ca atītā Sambuddhā ye ca Buddhā anāgatā

Ye c’ etarahi Sambuddhā bahūnaṃ sokanāsanā

3. Sabbe saddhamma-garuno vihariṃsu viharanti ca

Atho ’pi viharissanti esā buddhānadhammatā

4. Tasmā hi atthakāmena mahattamabhikaṅkhatā

Saddhammo garukātabbo saraṃ Buddhānasāsanaṃ

5. Sambuddhānaṃ dve kāyā rūpakāyo sivīdharo

Yo tehi desito dhammo dhammakāyo ti vuccati.

6. Tiṭṭhantatthamabhiññāya akkharāni padāni pi

Nāmamatthamabhiññāya bodhi-bījamupāgami

7. Guṇe bahumhi santamhi saddhammesu hitatthiko

Dhīro cittaṃ pasādetvā dhamme sakkacca gāravo

8. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tena sakkacca sotabbo dhammo Sambuddha-desito ’ti.

Ekasmiṃ kira samaye Bhagavā Sāvatthiṃ upanissāya Jetavane vihāsi. Tena kho pana samayena āyasmā Nando upaṭṭhāna-sālāyaṃ bhikkhū dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahāsesi poriyāvācāya vissaṭṭhāya aneḷagalāya atthassa viññāpaniyā te ca bhikkhū aṭṭhikatvā manasikatvā sabbacetaso samannāharitā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.

Tadā pana satthā mahājanassa pacchābhattaṃ dhamma-desanāvasāne thokaṃ sarīraṃ assāsetvā upaṭṭhākehi sajjita-udakena sunahāto sunivattho supāruto hutvā āyasmato Nandassa dhamma-desanāya savanāya upaṭṭhānasāladvāraṃ gantvā āviñjana-rajjuṃ gahetvā tiyāmarattiṃ ṭhitakova dhammakathaṃ sutvā desanā pariyosāne sādhukāramadāsi: “Sukathito Nanda dhamma-pariyāyo ti.” Satthārā sādhukāre dinnamatteva nāgasupaṇṇayakkhā ca bhummaṭṭhakā devatā ca sādhukāramadaṃsu yāva Brahmalokā ekasādhukāro ’va jāto.

Thero taṃ sutvā “Satthu sādhukāro esa saddo ti” sañjānitvā taṃ khaṇe yeva ca sahasā dhammāsanto otaritvā āgantvā Dasabalassa pādesu sirasā nipatitvā Bhagavantaṃ vanditvā: “Kāya velāya bhante Bhagavā āgatattha tumhe ti?” pucchi. “Tayā Nanda suttante āraddhamatte tāya velāya idhāgato ti.” Thero ubbegappatto hutvā: “Dukkaramakarittha bhante Buddhasukhumālā tumhe svāhaṃ Tathāgato āgatoti jāneyyaṃ ettakampi me nappaṭibhāseyyāti” āha. “Ahaṃ ca Nanda kappa-satasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkheyyānaṃ upari ettakaṃ kālaṃ pāramiyo pūrento imass’ eva saddhammassa paṭivijjhanatthāya Vidhura-Mahāgovinda-Khuddālaka-Araka-Jotipāla-Bodhi-paribbājaka-Mahosadhapaṇḍitādi kālañca paresaṃ dhammaṃ desento paññāpāramiṃ pūresiṃ. Tathā puritattabhāvānaṃ tesaṃ parimāṇo natthi. Tadā hi paresaṃ dhammaṃ desentassa ca parehi desitaṃ dhammaṃ ca mayhaṃ titti nāmā nāhotīti.” Taṃ pakāsento satthā āha:

9. Ahaṃ hi aparimite kāle saṃsaranto bhavā bhave

Dhammaṃ kathetuṃ sotuñca mayhaṃ titti na vijjati

10. Kiṃ pan’ etarahi Sambuddho sabbaññū karuṇālayo

Lokassa dhammaṃ desetuṃ mayhaṃ titti na vijjati

11. Buddho ’haṃ bodhayissāmi iti yā patthanā katā

Tena jāto ’mhi sambuddho handa bodhemi pāṇino

12. Tiṇṇo ’haṃ tārayissāmi iti yā patthanā katā

Tena tiṇṇo ’mhi dukkhamhā handa tāremi pāṇino

13. Mutto ’haṃ mocayissāmi iti yā patthanā katā

Tena mutto ’mhi dukkhamhā handa mocemi pāṇino

14. Ayaṃ dhammo mahantehi sambuddhehi pakāsito

Dhamme cittaṃ pasādetvā sotabbo varasaddhammo ’ti.

Iti dullabho hi ayaṃ dhammo. “Imasmiṃ jīvaloke sace tvaṃ Nanda kappaṃ vā desetuṃ sakkuṇeyyāsi kappamattamp ’āhaṃ ṭhitakova suṇeyyan ti” Bhagavā avoca. Taṃ sutvā āyasmā Nandako: “Acchariyaṃ bhante abbhutaṃ bhante sabbañeyya-dhammesu viditvā anuppannassa maggassa uppadetā asañjātassa maggassa sañjānetā anakkhātassa maggassa akkhātā maggaññū maggavidū Tathāgato. Evaṃ imaṃ saddhammaṃ attanā kathetuṃ vā parehi desitaṃ sotuṃ vā tittiṃ vā kilamathaṃ vā neva ajjhagamāti.” Iti ñatvā sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo ti.

Nanda-desanā paṭhamā.

Idha saddhammassa savanāya nānāṭṭhānato āgamma dhamma-sabhā-maṇḍale sannisinnā sannipatitā ye ye honti tehi ca sabbehi sambahumānehi sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo. Ettha ekacco dhammakathiko: “Esa dhammakathiko ti jānissantīti” icchācāre ṭhatvā lābhagaruko hutvā desesi. Taṃ na mahapphalaṃ. Ekacco attano paguṇa-dhammaṃ apaccāsiṃsamāno paresaṃ dhammaṃ deseti. Taṃ mahapphalaṃ. So desanāmayaṃ puñña-kiriya-vatthuñca labhati. Ekacco tattheva dhammaṃ suṇanto: “Iti maṃ saddho ’ti jānissatīti” icchācāre ṭhatvā lābhagaruko hutvā suṇāti. Taṃ na mahapphalaṃ. Ekacco pana: “Etaṃ dhammasavanaṃ mayhaṃ mahapphalañca bhavissatīti” hitakāmo paramena maducittena dhamma-savana-saddhāya-mannāgato dhammaṃ suṇāti. Taṃ mahapphalaṃ. Ayampi savanamayaṃ puññakiriya-vatthuṃ labhati. Ettha dhammasavane sakkaccasavanassa ca sādhukāradānassa ca ānisaṃsaṃ dassanatthaṃ idaṃ vatthu:

Sāvatthiyaṃ kira ekissā kuṭimbiya-dhītāya sāmiko satthu dhamma-desanaṃ sutvā: “Na sakkā mayā ayaṃ dhammo gihibhūtena pūretuṃ, pabbajissāmīti” vihāraṃ gantvā aññatarassa piṇḍapātikassa therassa santike pabbaji. Ath’ assa bhariyaṃ assāmikā ayanti ñatvā rājā Pasenadi-kosalo antepuramāharāpesi. Ekadivasaṃ eko puriso kenacideva karaṇīyena ekaṃ nīluppalakalāpaṃ ādāya antepuraṃ paviṭṭho taṃ rañño adāsi. Atha rājā nīluppalakalāpaṃ gahetvā tāsaṃ itthīnaṃ eke ’kissā eke ’kaṃ nīluppalaṃ adāsi. Pupphesu bhājiyamānesu sā itthī dve hatthe pasāretvā pahaṭṭhā-kāraṃ dassetvā, upasiṅghitvā parodi. Rājā tassā ubhaya-kāraṇaṃ disvā taṃ pakkosāpetvā pucchi. Sā attano tuṭṭha-kāraṇañca rodita-kāraṇañca kathenti āha:

15. Mayhaṃ sāmika-therassa mukha-gandho pavāyati

Uppalaṃ va sarantānaṃ parodāmi rathesabha

16. Tassa assāsa-passāso sasugandho pavāyati

Pahāya so gato rāja saritvā taṃ parodayinti.

Yāva tatiyaṃ kathite pi rājā asaddhanto puna divase sakala-rājanivesane sabba-mālā-vilepanādi-sugandhe bahi-kārāpetvā Buddhapamukha-bhikkhu-saṅghassa āsanāni paññāpetvā Buddha-pamukhaṃ bhikkhu-saṅghaṃ nimantetvā āsanesu nisīdapetvā mahādānaṃ datvā bhattakicca-pariyosāne taṃ itthiṃ evamāha: “Kataro so thero?” ti “Esa deva thero” ti. Tato rājā satthāraṃ vanditvā: “Bhante tumhehi saddhiṃ bhikkhu-saṅgho gacchatu tumhākaṃ asuka-thero anumodanaṃ karotū” ti āha. Atha satthā taṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā vihāraṃ gato. Atha thero anumodana-vatthuṃ āraddha-matte sakala-rājanivesanaṃ gandha-kappūraka-candana-kalala-gandha-pūraṃ viya jātaṃ. Sa rājā “Saccaṃ eva sā bhāsatīti” pasīditvā punadivase satthāraṃ taṃ kāraṇaṃ pucchi. Atha Bhagavā: “Ayaṃ mahārāja atīte dhammakathaṃ suṇanto pañca-vaṇṇāya pītiyā phuṭa-sarīro uddhaggalomo tāya pītiyā paripūrita-sarīro ahosi. Tassa sā pīti mukhato nikkhamitvā sādhu sādhūti sādhukāraṃ pavattesi. So tathā dhammaṃ assosi. Taṃ mūlato tena mahārāja ayamānisaṃso laddho” ti ācikkhi. Yatthāha:

17. Saddhamma-desanā-kāle sādhu sādhūti bhāsato

Makkhato vāyati gandho uppalaṃ va yathodake ’ti.

18. Madhura-bhāsitaṃ sambuddha-bhāsitaṃ

Madhura-dhammamimaṃ supasaṃsiyaṃ

Madhura-bhāratiyā matimā naro

Madhura-rāva-mukho sasugandho.

Ayaṃ sakkacca-savanassa ca sādhukāradānassa ca ānisaṃso ’ti passamānena sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo ti.

Sādhukāra-dānaṃ dutiyaṃ.

19. Saddhamma-savanatthāya sannisinnā idhāgatā

Tappasādakataṃ cittaṃ katvā dhammaṃ suṇantu taṃ.

Ekasmiṃ samaye satthā Sāvatthiyaṃ upanissāya Jetavane viharanto.

20. Tathāgato Saṅghavarena saddhiṃ

Brahmehi devehi ca pūjiyamāno

Jino janānaṃ anukampayanto

Buddho tadā suttamidaṃ abhāsi.

“Dve ’māni bhikkhave dānāni. Katamāni dve? Āmisa-dānañca dhamma-dānañca. Imāni kho bhikkhave dve dānāni. Etadaggaṃ bhikkhave imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ dhammadānanti.” [39]

Esa dhammo nāma satipaṭṭhānasammappadhāne, Iddhi-pāda-Indriyabala-Bojjhaṅga - Aṭṭhaṅgikamagga-ariyasacca-vipassanā-aggaphala-nibbānadīpako eso vuccati dhammo ’ti. Idha pana yo koci puññakāmo ullapana-sabhāva-sahitenāpi manena taṃ suṇeyya. Yo hi yaṃ kiñci navaṅgānaṃ sāsanānaṃ sutta-geyyādikānaṃ etesaṃ aññataraṃ āmisa-nirapekkho hutvā saddhammeva garuṃ katvā suttaṃ–pe–vā vedallaṃ vā dhammaṃ deseti idaṃ dhammadānaṃ uttama-dānanti vuccati. Sacepi hi yo imaṃ cakkāvāla-gabbhaṃ nirantaraṃ pallaṅkaṃ katvā tattha nisinnānaṃ Buddha-Paccekabuddha-khīṇāsavānaṃ kadali-gabbha-sadisāni sukhuma-mahagghāni cīvarāni dadeyya, tasmiṃ samāgame dānassa anumodanatthaṃ catuppadikāya gāthāya kata-anumodanā ’va seṭṭhā. Taṃ kissa hetu? Taṃ hi dānaṃ tassā gāthāya soḷasiṃ kalaṃ na agghati. Evaṃ dhammaṃ desentassā ’pi mahānisaṃso āha, atha vā pana suṇantassā ’pi mahānisaṃso. Yena ca puggalena taṃ dhamma-savanaṃ kāritaṃ tassā ’pi ānisaṃso mahā hoti. Puna tathārūpāy’ eva parisāya sāli-maṃsodanassa aneka-supavyañjanassa paṇītassa piṇḍapātassa patte pūretvā dinna-dānato ’pi, sappi-navanīta-tela-madhu-phāṇita-sakkarādīnaṃ patte pūretvā dinna-bhesajja-dānato ’pi, Mahāvihāra-sadisānaṃ vihārānaṃ Loha-pāsāda-sadisānañca pāsādānaṃ aneka-satasahassāni kāretvā dinna-senāsana-dānato ’pi, dhammadānameva seṭṭhaṃ Anāthapiṇḍiko gahapati hi Jetavana-vihārakaraṇatthaṃ aṭṭhārasahi koṭīhi bhūmiṃ santharitvā kiṇi aṭṭhārasahi koṭīhi pāsādaṃ kāresi aṭṭhārasahi koṭīhi vihāramahaṃ akāsi. Evaṃ catu-paññāsa-koṭīhi katapariccāgato ’pi. Tathā Pubbārāme Visākhāya ca mahā-upāsikāya kārite pāsāde sā navahi koṭīhi bhūmiṃ kiṇi navahi koṭīhi pāsādaṃ kāresi navahi koṭīhi vihāramahaṃ akāsi evaṃ satta-vīsati-koṭi-dhana-pariccāgato ’pi, tasmiṃ samāgame antamaso catuppadikāya gāthāya anumodana-vasenāpi tattha pavattitaṃ dhamma-dānameva seṭṭhaṃ. Kiṃ kāraṇā? Evarūpāni hi puññāni ye khattiya-brāhmaṇa-gahapati-mahāsālā karonti, te dhammaṃ sutvā va karonti no asutvā. Sace ’pi ime sattā dhammaṃ na suṇeyyuṃ uluṅka-mattaṃ yāgumpi kaṭacchu-mattaṃ bhattampi na dadeyyuṃ. Iminā kāraṇena sabba-dānehi dhamma-dānameva seṭṭhaṃ.

Api ca ṭhapetvā Buddha-Paccekabuddhe ca ye c’ aññe sakalakappaṃ deve vassante udakabinduni gaṇetuṃ samatthāya paññāya samannāgatā Sāriputtādayo ’pi attano dhammatāya sotāpatti-phalādīni adhigantuṃ nāsakkhiṃsu, Assajittherādīhi kathita-dhammaṃ sutvā sotāpattiphalaṃ sacchikariṃsu, satthu dhamma-desanāya sāvaka-pāramī ñāṇaṃ sacchikariṃsu.

Sāriputtatthero ’pi Bhagavato dhamma-desanaṃ sutvā saha arahatta-maggena soḷasa ñāṇāni paṭibujjhi. So hi paṭiladdha-pañño vuddhipattapañño vepulla-pañño mahā-pañño puthu-pañño vipulapañño gambhīra-pañño asāmanta-pañño bhūri-pañño bahula-pañño sīgha-pañño lahu-pañño hāsu-pañño javana-pañño tikkha-pañño nibbedhika-pañño hutvā sāvaka-pāramiñāṇappatto jato. Kāraṇena imināpi sabbesaṃ dānānaṃ dhammadānameva seṭṭhaṃ uttamaṃ pavaraṃ aggamakkhāyatīti.

Idameva dhamma-dāna-saññāya satthāraṃ upasaṅkamitvā dasasahassa-cakkavāla-devatāhi purakkhato Sakko devānamindo Bhagavantaṃ vanditvā pucchi: “Bhante katara-dānaṃ dānesu uttamaṃ? Kataro raso rasesu uttamo? Katarā ratī ratīsu uttamā? Taṇhakkhayo kasmā jeṭṭhako ti?” Atha satthā tassa cattāro pañhe vissajjento imaṃ gāthaṃ āha:

21. Sabba-dānaṃ dhamma-dānaṃ jināti

Sabbaṃ rasaṃ dhamma-raso jināti

Sabbaṃ ratiṃ dhamma-rati jināti

Taṇhakkhayo sabba-dukkhaṃ jināti.

Evaṃ satthari imissā gāthāya catunnaṃ pañhānaṃ atthaṃ kathente yeva caturāsītiyā devatā-sahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Sakko satthu dhammakathaṃ sutvā satthāraṃ vanditvā āha: “Bhante evaṃ jeṭṭhake nāma dhammadāne pi kimatthaṃ amhākaṃ pattiṃ na dāpetha, sādhu ito paṭṭhāya no bhikkhu-saṅghassa kathetvā pattiṃ dāpetha bhante ti.” Vatvā Tathāgataṃ vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā saddhiṃ parisāya devalokameva agamāsi. Atha Satthā tassā rattiyā accayena bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā evamāha: “Bhikkhave ajjādiṃ katvā mahā-dhamma-savanaṃ vā pakati-dhamma-savanaṃ vā nisinna-kathaṃ vā antamaso anumodanaṃ vā kathetvā sabbasattā-naṃ pattiṃ dadeyyathā ti.” “Sādhu bhante” ti bhikkhu-saṅgho sampaṭicchi. Tato paṭṭhāya yāvajjatanāpi sabba-sattānaṃ pattiṃ denti yeva. Evaṃ Buddhaguṇaṃ viditvā Buddhe Bhagavati cittappasādaṃ katvā sakkaccāyaṃ saddhammo kathetabbo ca sotabbo cāti.

Dhamma-dānaṃ tatiyaṃ.

22. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tehi sakkacca sotabbo dhammo sambuddhadesitanti.

23. Yaṃ jarā-vyādhi-maraṇaṃ gītaṃ itthīhi bhāsitaṃ

Taṃ nisāmenti sappaññā papponti phalamuttaman ti.

Kathaṃ? Atīte buddhantare kira aññataro puriso satthi puttehi saddhiṃ araññaṃ pavisitvā yaṃ kattabbaṃ kammaṃ taṃ karonto divasa-bhāgaṃ khepetvā sāyaṇha-samayaṃ aṭavito āgamma ṭhito aññatarāya itthiyā attano saradvāra-mukhe udukkhalaṃ dhaññassa pūretvā musalena koṭṭetvā suppena pappoṭhentiyā gīyamānaṃ idaṃ gītaṃ assosi:

24. Dhaññam idaṃ musalena pabhinnaṃ

Nitthusakaṃ idha taṇḍula-mattaṃ

Rūpaṃ idampi jarāya pabhinnaṃ

Passatha aṭṭhika-saṅkhali-mattaṃ.

25. Jarāya parimadditaṃ etaṃ milātacchavi nissitaṃ

Maraṇena bhijjati etaṃ maccurājassa āmisaṃ

26. Kimīnaṃ ālayaṃ etaṃ nānā-kuṇapa-pūritaṃ

Asucissa bhājanaṃ etaṃ kadalikkhandha-samaṃ idaṃ

27. Dhaññam idaṃ musalena pabhinnaṃ

Kāyamidaṃ maraṇena pabhinnaṃ

Passatha passatha rūpa-pabhinnaṃ

Jāti-jarā-maraṇena pabhinnanti.

So imaṃ gītaṃ sutvā paccavekkhanto “aniccaṃ dukkhaṃ anattā” ti tilakkhaṇaṃ āropetvā tattheva saha-puttehi paccekabodhiṃ patto. Atha sāyaṇha-kāle bhojanatthaṃ “Bhuñjatha idaṃ” ti mānussakehi nimantitā: “Na mayaṃ vikāle bhuñjāma Pacceka-buddhā nāma mayaṃ” ti, “Sāmi Pacceka-buddhā nāma tumhādisā na hontīti,” “Atha kīdisā hontīti,” “Orohita-kesamassukā kāsāyavattha-paṭicchannā kule vā gaṇe vā alaggā vātacchinna-valāhakā viya rāhu-mukha-mutta-canda-maṇḍala-paṭibhāgā himavante Nanda-mūlaka-pabhāre vasanti, evarūpā ayyā pacceka-buddhā” ti. Tasmiṃ khaṇe sabbepi hatthaṃ ukkhipitvā sīsaṃ parāmasiṃsu. Tāvadeva gihīliṅgaṃ antaradhāyi samaṇa-liṅgaṃ pāturahosi, sabbe aṭṭha-parikkhāra-dharā kaya-patibaddhā ca ahesuṃ. Te ākāse ṭhatvā mahājanassa ovādaṃ datvā anila-pathena uttara-himavante Nanda-mūlaka-pabbhāraṃ eva agamiṃsu.

Evaṃ gītapariyāpannaṃ anicca-dukkha-m-anattanti dhammaṃ sutvā paṇḍita-purisā taṃ nissāya attano mokkha-sukhaṃ sādhenti. Tasmā tenāhu porāṇā:

28. Jāti-gottaṃ kulaṃ rūpaṃ apassitvāva paṇḍito

Dhammameva thiraṃ katvā suṇāti dhammamuttamaṃ

29. Gāvivaṇṇaṃ apassitvā khīraṃ passeyya paṇḍito

Gavajātaṃ hi yaṃ khīraṃ rasānaṃ uttamaṃ rasaṃ

30. Evaṃ ayampi saddhammo yena kenaci desito

Tena sakkacca sotabbo dhammo Sambuddha-desito

31. Dhammaṃ Sambuddhato sutvā paresaṃ desayanti va

Ye pakāsenti aññesaṃ sabbaṃ taṃ Buddha-desitanti.

Etaṃ atthaṃ pana ñatvā sakkaccā ’yaṃ saddhammo sotabbo ’ti.

Dhañña-koṭṭhitaṃ catutthaṃ.

32. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tehi sakkacca sotabbo dhammo sambuddhadesito

33. Yaṃ jarā-vyādhi-maraṇaṃ gītaṃ itthīhi gāyitaṃ

Taṃ nisāmenti sappaññā papponti phalamuttamanti.

Kathaṃ? Tass’ atthassā ’vibhāvatthaṃ idaṃ vatthuṃ:

Sīhaladīpe kira eko gāmo katā mahājana-sannivāso ahosi. Tassa gāmassa avidūre padumupphala-sañchanno eko mahāsaro atthi. Taṃ nissāya manussā sassakhettaṃ karonti, tadā ekā ceṭikā tasmiṃ yeva rakkhamānā vicarati. Sā tasmiṃ yeva sare padumaṃ samphullitaṃ disvā otaritvā taṃ bhañjitvā evarūpañca gītaṃ gāyati:

34. Passamidaṃ padumaṃ sumanuññaṃ

Paṇḍara-kesara-vārita-kiṇṇaṃ

Yāva milā na pamaddati etaṃ

Sobhati tāva pavāti sugandhan ti.

Tassā gītasaddaṃ sutvā ekapasse sūpeyya-paṇṇa-hārikā ekā nārī kalambaka-sākha-mālaṃ ocinamānā gītaṃ anugāyanti āha:

35. Ettha ca passa idampi sarīraṃ

Yobbanarūpa-dharaṃ sumanuññaṃ

Yāva jarā na pamaddati etaṃ

Sobhati tāva karoti ca līḷahanti.

Taṃ sutvā Paduminī: “Yuttamesā vadati handāhaṃ imesānaṃ padumānaṃ yathā sabhāvaṃ kathetvā puna pi imassa sarīrassa sabhāvaṃ kathessāmīti, ñatvā idamāha:

36. Bhāsati sassirikaṃ ramaṇīyaṃ

Komala-patta-vibhūsita-rūpaṃ

Yāva milā na pamaddati etaṃ

Sobhati tāva pavāti sugandhan ’ti.

Paṇṇikā āha:

37. Majjati majjati rūpa-madena

So kusalaṃ na gavesati loke

Yāva jarā na pamaddati etaṃ

Sobhati tāva karoti ca līḷahanti

Paduminī āha:

38. Uṭṭhita-sucitta-reṇu-pavuddhaṃ

Pītikaraṃ bhamarehi patitaṃ

Yāva milā na pamaddati etaṃ

Sobhati tāva pavāti sugandhanti

Paṇṇikā tassā paduminiyā paṭivacanaṃ dentī evamāha:

39. Pākaṭa-phullita-kokanadaṃ

Suriyālokena tajjīyate

Evaṃ manussatta-gatā sattā

Jarābhivegena maddiyantīti.

Tadā saṭṭhimattā bhikkhū tameva gāmaṃ nissāya ekasmiṃ patirūpe padese samaggā vassaṃ vasiṃsu. Sabbe āraddha-vipassanā satataṃ samitaṃ rattiṃ divaṃ yuttappayuttā “Ajja ajj’ eva arahattaṃ pāpuṇissāma sacchikarissāmāti” gacchantā pi ṭhitā pi nisinnā pi sabba-iriyāpathesu kammaṭṭhānameva manasikatvā viharanti.

Atha te bhikkhū tasmiṃ divase pubbaṇha-samayaṃ nivāsetvā pattacīvaraṃ ādāya gāmaṃ piṇḍāya carissāmāti maggaṃ gacchantā tāsaṃ gīta-saddaṃ suniṃsu. Atha thero sabbe pi bhikkhū āmantetvā avoca: “Saccametaṃ āvuso yaṃ imāhi kathitaṃ sabbasattānaṃ hi rūpaṃ muhuttaṃ ramaṇīyaṃ phullitapaduma-sadisan” ti tattha ṭhitako ’va te pabodhento āha:

40. Etaṃ pāto ’va samaphullaṃ padumaṃ pattakesaraṃ

Sugandhaṃ surabhivāti tāva sobhati paṅkajaṃ.

41. Yathā etaṃ jaraṃ patvā milāti pattakosaraṃ

Patitaṃ attano mūle kālavaṇṇaṃ bhavissati.

42. Tath’ evāpi idaṃ rūpaṃ paṭhamaṃ tāva sobhati

Tampi hoti jaraṃ patvā milātaṃ padumaṃ yathāti.

Vatvā evamāha: “Āvuso sabbe saṅkhārā khayavayā asassatasabhāvā, alameva sabba-saṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimucchitunti.” Te sabbe saṃvegaṃ paṭilabhitvā bhāvitakammaṭṭhānaṃ paṭṭhapetvā vipassānaṃ vaḍḍhetvā tatth’ eva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Thero te bhikkhū attanā saddhiṃ arahattaṃ patte ñatvā evamāha:

43. Saṅkhara-dhammamaniccamanattaṃ

Jāti-jarā-cuti-roga-niketaṃ

Khandhamidaṃ bahu-dukkha-sabhāvaṃ

Taṃ pahāya sivaṃ upagaccha ’ti.

Vatvā tehi saddhimagamāsi. Evaṃ Tathāgata-saddhammaṃ nāma yena kenaci kathitaṃ antamaso ceṭikāya gīta-pariyāpannaṃ katvā pi taṃ dhammaṃ suṇantānaṃ sappurisānaṃ mokkhasukhāvahā hoti. Tena sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo ti.

Paṇṇikā-gītaṃ pañcamaṃ.

44. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tena sakkacca sotabbo dhammo Sambuddhadesito ’ti.

Kā kathā Manussa-bhūtā atthānatthaṃ vā kusalākusalaṃ vā dhammādhammaṃ vā jānantā yepi sattā tiracchāna-bhūtā maṇḍūka-uluka-vagguli-miga-maccha-ajagara silutta-sappādayo tiracchānagatā kiñci mattampi ajānantā kevalaṃ parehi dhamma-sajjhāyita dhamma-savana-nigghosa-mattameva sutvā tena nigghosena tuṭṭhā sarepi saha nimittaggahaṇena kālaṃ katvā anantasmiṃ yeva bhave attano paramattha-sukhasādhakā ahesuṃ.

Tattha ādito va maṇḍūkavatthu kathetabbaṃ. Maṇḍūka-vatthumhi ayamānupubbīkathā: Ekasmiṃ kira samaye Bhagavā Campānagare viharati Gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. Atha kho Bhagavā sāyaṇha-samayaṃ Campā-nagara-vāsīnaṃ dhammaṃ desesi. Tadā eko maṇḍūko tattha gantvā Bhagavato sare nimittaṃ aggahesi, tadā vacchapālako daṇḍamolubbha tiṭṭhanto tassa sīse sannirumbhitvā aṭṭhāsi. So tāvadeva kālaṃ katvā Tāvatiṃsa-bhavane dvādasa yojanike kaṇaka-vimāne nibbatti, suttappabuddho viya accharāsaṅghaparivuto. Taṃ attabhāvaṃ disvāna: “Ahampi nāma idha nibbatto kiṃ nu kho kammaṃ akāsinti” āvajjento na aññaṃ kiñci addasa aññatra Bhagavato sare nimittaggāhaṃ. So tāvadeva sahavimānena āgantvā Bhagavato pāde vandi Bhagavā jānitvā ’va pucchanto tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthamabhāsi:

45. Ko me vandati pādāni iddhiyā yasasā jalaṃ

Abhikkantena vaṇṇena sabbā obhāsayaṃ disā ’ti. [40]

So devaputto Bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi:

46. Maṇḍūko’ haṃ pure āsiṃ udake vāri-gocaro

Tava dhammaṃ suṇantassa avadhī vaccha-pālako ’ti.

Bhagavā tassa dhammaṃ desesi. Desanā-pariyosāne caturāsītiyā pāṇa sahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Devaputtopi sotāpattiphale patiṭṭhāya Bhagavantaṃ padakkhiṇaṃ katvā devalokameva pakkāmi. Etamatthaṃ pana ñatvā atthakāminā paṇḍitena sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo ’ti.

Maṇḍūkassa-vatthu chaṭṭhamaṃ.

47. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tena sakkacca sotabbo dhammo sambuddhadesito ’ti.

Vaggulīnaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā: Ekasmiṃ kira samaye Bhagavā devaloke Abhidhammaṃ desiyamāno yadā manussa-loke otarati tadā ekaṃ nimmita-Buddhaṃ Sammā-sambuddha-sadisaṃ deva-nikāyānaṃ dhamma-desanāya abhinimmititvā saggalokato otarato Anotattadahe patidānaṃ patisallānamakāsi. Tasmiṃ kāle āyasmato Sāriputtassa Bhagavato upaṭṭhānaṃ karontassa yaṃ yaṃ dhammakkhandhaṃ devaloke desitaṃ taṃ tameva sikkhāpesi. So pi Sāriputto Buddha-mukhato sakalaṃ Abhidhamma-piṭakaṃ uddiṭṭhaṃ uggaṇhitvā aññatarasmiṃ guhadvāre patidānaṃ sajjhāyamakāsi. Tasmiṃ vasantā pañca-satappamāṇā vagguliyo sare saddamattameva gahetvā dhammārammaṇe ṭhatvā nāpi dhammatthaṃ jānantā evaṃ cintesuṃ: “Ayaṃ saddo neva amhākaṃ pīḷeti nāpi amhe bodheti, tasmā ye saddā vā vatthukāmā pāṇaṃ hantvā aññatra savippayogaṃ sabbe te pharusā atikaṇhā neva manoramā, ayampi Buddho manoharo savanīyo pemanīyo” ti cintetvā dhammārammaṇameva katvā na bhakkhaṃ gavesantā tattheva kālamakaṃsu. Te vagguliyo dhamma-savana-tejena deva-loke ekekassa pañca-sata-sahassa-parivāre dvādasa yojanike kaṇakavimāne devaccharāhi nānā-nacca-gīta-vādita-saṅghuṭṭhe nibbattiṃsu. Nibbattakkhaṇe devindo devagaṇehi saddhiṃ sammāna karaṇatthāya dibba-dhūpa-gandha-mālādīhi pūjetvā evamāha:

48. Aho sukhaṃ devaloke tādisā no sahāyakā

Api ca ciraṃ patiṭṭhā uppajjantā ca mānuse

49. Sāvakā te ca Buddhassa virajassa bhavissare

Sāriputtassa dhammañ ca sutvā gacchanti nibbutinti.

Evaṃ vatvā puna nipatitvā sabbe vagguli-devaputtā ciraṃ devaloke sukhamanubhavitvā tato cavitvā brāhmaṇa-gahapati-kule uppajjitvā aññamañña-sahāyakā hutvā vuddhi ’anvāya dhammaṃ sutvā pabbajitvā Abhidhammapiṭakaṃ uggaṇhitvā sāṭṭhakathaṃ vācuggataṃ katvā na cirasseva sabbe te vipassanaṃ vaḍḍhetvā saṃsāra-dukkhato muttā khiṇāsavappannāti. Aññatra Sāriputtena ye ye buddhasāvakā paṭhamaṃ Abhidhammapiṭakaṃ sāṭṭhakathaṃ vācuggataṃ akaṃsu sabbe te aññamañña-sāhāyakā vagguli-devaputtā viya imasmiṃ loke pākaṭā ahesuṃ. Evaṃ sara-bhañña-mattameva sutvā dhammappasādāyassa bahulatāya devaloke ca yāva nibbāna-gamanā sukhamanubhaviṃsu. Tena vuttaṃ:

50. Kā kathā sakalatthañca uggaṇhitvā sajjhāyati

Tassa nāmappakaraṇaṃ vatvā saddhāya pujiya

51. Ten’ eva katakammena bhavantaramanāgate

Sāvijjāttha katass’ eva vācuggatañca tantiyā

Tena vuttaṃ bhagavatā:

52. Tiṭṭhaṃ tatthamabhiññāya akkharāni padāni ca

Nāmamatthamabhiññāya bodhi-bījamupāgami

53. Abhidhammaṃ paṭhantānaṃ bhikkhūnaṃ sarabhāṇane

Vagguliyo pi nanditvā modanti tidivaṃ gatā

54. Abhidhammampi vācetvā pūjetvā abhivandati

Lokapatto sivaṃ sukhaṃ pacchā nibbānamesati

55. Ye cābhisaraṇopetā Sakya-sīhassa sāsane

Patiṭṭhitā idisā pi sutvā dhammaṃ mahesino

56. Dhammārammaṇaṃ katvā saddhā cittena moditā

Dhammassavanānisaṃse anubhonti asaṃsiyā ti.

Etamatthaṃ pana ñatvā atthakāminā paṇḍitena sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo ti.

Vagguli-vatthu sattamaṃ.

Migapotakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā: Sīhala-dīpe kira Uddalolaka-vihāraṃ nāma ramaṇīyaṃ ekaṃ vihāraṃ ahosi, tadā vihāropavane bahū migasūkarā vasanti. Athekasmiṃ gāme nesādaputto tasmiṃ bahū-miga-sūkare disvā ekadivasaṃ ekasmiṃ passe koṭṭhakaṃ katvā vana-pariyante paṇṇaṃ bandhitvā dhanukalāpaṃ paggayha migāgamanaṃ olokento koṭṭhake aṭṭhāsi. Atheko migo tattha tattha gocaraṃ gaṇhitvā pānīyaṃ pātuṃ titthaṃ gacchanto tasmiṃ assamapade dhamma-savanatthāya ghuṭṭha-saddaṃ sutvā pasārita-gīvo uttuṅga-kaṇṇo anokkhitta-akkhi anukkhittapādo dhamma-kathikassa sare nimittaṃ gaṇhitvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe nesādo taṃ ekappahāren’ eva vijjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi.

Atha so kālaṃ katvā tattheva vihāravāsī MahāAbhayattherassa kaniṭṭhikāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātu kucchito nikkhimitvā kamena abhivaḍḍhento satta-vassiko ahosi. Tato taṃ mātāpitaro Abhayattherassa santikaṃ nesuṃ. So taṃ na cirena kālena pabbājesi. Yo pana kumāro pubbe miga-bhūten’ attanā dhammasavanānubhāvena khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi. Tassa pana mātulatthero paṭiladdha-pañcābhiñño appatta-arahatta-maggo hoti.

Athekasmiṃ divase sāmaṇero pan’ eso upajjhāyassa santikaṃ agamāsi. Ath’ ass’ upajjhāyo hatthaṃ vaḍḍhetvā pāṇinā canda-maṇḍalaṃ parimaddanto aṭṭhāsi. Sāmaṇero taṃ disvā: “Bhante etaṃ rakkhituṃ vaṭṭatīti” āha. Thero pana tassa aggaphale arahatte patiṭṭhita-bhāvaṃ ajānanto tassa vacanaṃ na sammā manasākāsi. Atha sāmaṇero iddhiyā candasahassaṃ āharitvā therassa dassetvā: “Bhante canda-sataṃ vā canda-sahassaṃ vā canda-sata-sahassaṃ vā āharaṇaṃ na bhāriyaṃ, yo pana ekameva taṇhaṃ pajahati so yeva uttamo, tameva bhāriyan” ti vatvā evamāha:

57. Yo gantvā puriso disvā tīraṭṭho va mahambudhiṃ

Samuddo’ yaṃ mayā diṭṭho bhāsateva apaññavā

58. Evamev’ idha yo bhikkhu kilese keci attani

Vikkhambhetvā abhiññānaṃ balaṃ laddhāna addhavaṃ

59. Appahantvā kilesāsaṃ laddhattho’ smīti maññati

Taṇhā-dāsavyato so hi amutto yeva vattati

60. Alakkhiṃ asivaṃ bhīmaṃ anapāyaṃ anatthadaṃ

Yo taṇhaṃ pajahe bhikkhu so mutto māra-bandhanāti.

Taṃ sutvā thero vipassitvā tadahe yeva arahattaṃ pāpuṇi. Atha dutiya-divase thera-kaṇiṭṭhikā sāmaṇerena saddhiṃ theraṃ nimantesi. Thero bhagiṇiṃ evamāha: “Upāsike tayajja bahū bhikkhū disvā cittaṃ pasādetabbaṃ paṭiviṃso pana ubhinnaṃ yeva hotūti.” Taṃ pesetvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tiṃsasahassa-mattehi bhikkhūhi saddhimagamāsi. Sā taṃ disvā dvinnaṃ mātulābhāgiṇeyyānaṃ āsanāni paññāpesi. Tāni tesaṃ ānubhāvena tiṃsa-sahassa-mattāni ahesuṃ. Tesaṃ yevānubhāvena tassā gehampi vaḍḍhi, bhikkhū pattapattāsane nisīdiṃsu, tāya dvinnaṃ yeva paṭiyāditaṃ supavyañjanādiṃ sabbaṃ tiṃsa-sahassa-mattānaṃ bhikkhūnaṃ yāvadatthaṃ pahonakaṃ ahosi. Bhuttāvasāne kho upāsikā bhattānumodanatthaṃ sāmaṇerassa pattaṃ gaṇhi. So pi tesaṃ majjhe maṅgalaṃ vaḍḍhento madhura-bhāratiṃ nicchārento dhammaṃ desesi. Desanāvasāne mātāpitādiṃ katvā pañca-kula-satāni sotāpatti-phale patiṭṭhahiṃsu, bahuno janassa sā desanā sātthikā ahosi.

61. Desentevaṃ vipinaja-migā saddamatte nimittaṃ

Laddhā dhammaṃ manuja-vibhavaṃ cāpavaggaṃ labhanti

Saddhā buddhe vihita-matimā sādhu sutvāna dhammaṃ

Kinno sagge ramati muninā vaṇṇanīye vimāne ’ti.

Migapotaka-vatthu aṭṭhamaṃ.

62. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tehi sakkaccasotabbo dhammo sambuddhadesito ’ti.

Macchassa vatthumhi ayamānupubbīkathā: Ekasmiṃ samaye bahū vāṇija-janā Laṅkādīpaṃ gantukāmā ekaṃ samuddagāminiṃ nāvaṃ gaṇhitvā nānappakārāni bhaṇḍāni sajjetvā aññāni ca tila-taṇḍulādīni pāṭheyyāni nāvaṃ pūretvā bhadda-nakkhattena pāyiṃsu. Tadā eko bhikkhu paratīraṃ tehi saddhiṃ gantukāmo hutvā vāṇijānaṃ santike attano okāsaṃ yācitvā tehi dinnaṃ ekokāsaṃ pavisitvā nisīdi.

Atha sā nāvā samavātena sukhaṃ gacchati. So bhikkhu attano nisinnakāle yeva paguṇa-sajjhāyaṃ kāronto: “Kusalā dhammā akusalā dhammā avyākatā dhammā sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā” ti cittuppāda-kaṇḍe parivatteti. Tattha nāvāya eka-passena gacchanto eko mahā maccho tassa bhikkhuno sajjhāyantassa sarasanigghosa-mattameva sutvā tena ghosena tuṭṭho aññattha-gamana-cittaṃ akatvā tatthakameva cittaṃ katvā ubho kaṇṇe pana niccāletvā nāvāya pacchato avijahitvāva gacchati. So yāva titthaṃ nāvam anugacchanto sadda-savanena ākaḍḍhita-citto ahosi. Atha so tattha tīraṭṭhehi manussehi vijjhito tattheva kālamakāsi.

Sīhala-dīpe Rohaṇo nāma eko janapado ahosi. Tattha so ekasmiṃ samiddha-kule nibbattitvā mahantena issariyena parivārena vaḍḍhati. Te pana ñātakā kumārassa jātakāle sumanā pamuditā hutvā Sumano-tissa nāmaṃ kariṃsu. Tasmiṃ pana gehe mātāpitūhi upaṭṭhahiyamānā bhikkhū nibaddhaṃ bhuñjanti. Kumāro abhiṇha-dassanena tesaṃ ācāra-vihāresu pasīditvā vayappatta-kāle yeva evarūpaṃ sampattiṃ pahāya pabbajitu-kāmo hutvā mātāpitūhi nānappakārena yāciyamānopi tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā tesaṃ rodantānaṃ paridevantānaṃ yeva Raṭṭhapāla-puttādayo viya attānaṃ pabbajjāya anujānapetvā pabbajita-kālato paṭṭhāya sāmaṇera-bhūmiyaṃ ṭhito sakalaṃ Suttantapiṭakaṃ sakalaṃ Abhidhamma-piṭakaṃ paguṇaṃ katvā upasampanna-kāle sakalaṃ Vinaya-piṭakaṃ pariyāpuṇitvā tepiṭako jāto. So saddhāya pabbajitattā saddhā-Sumanatthero nāma ahosi, gaganatale ṭhita-puṇṇa-cando viya sabbattha pākaṭo mahā-parivāro ahosi.

So Mahācetiyaṃ vandanatthāya Nāgadīpaṃ āgato tattha Mūlagirissa ca antare Duṭṭhagāmaṇi-rañño uyyānaṃ hoti. Taṃ abhiramaṇīyaṃ vivekābhiratānaṃ yoyayuttānaṃ appamāda-vihārīnaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānabhūtaṃ. Thero taṃ disvā pasanna-citto hatthapāde sītalaṃ katvā ekaṃ mahārukkhaṃ nissāya nisīdi pallaṅkaṃ ābhujitvā Buddhārammaṇe, cittaṃ abhinīhārā-matte eva ca eka-nimitta-sarena viya aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi, lokassa agga-dakkhiṇeyyo jāto. Idaṃ pana arahattaṃ kena dinnaṃ? nanu sakkacca savanena-dinnaṃ.

Tenāhu porāṇā:

63. Dhammaṃ sajjhāyitaṃ sutvā ye pi macchā jale carā

Tena ghosena muditā cutā te mokkhamajjhagunti.

Tasmā sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo ’ti.

Saddhā-Sumanatthera-vatthu navamaṃ.

64. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tehi sakkaccasotabbo dhammo Sambuddha-desito ’ti.

Ajagara-vatthumhi ayamānupubbīkathā: Ito kira Kassapasammāsambuddha-kāle eko ajagarako abhidhammika-bhikkhūnaṃ santikaṃ upagantvā sayito tesu āyatanakathaṃ sajjhāyantesu sare nimittaṃ gahetvā kālaṃ katvā deva-loke nibbattitvā yāva amhākaṃ satthussa parinibbānā tāva deva-loke yeva sampattiṃ anubhavitvā Bhagavanti parinibbute pana ekasmiṃ brāhmaṇa-kule nibbattitvā vuddhimanavāya ājīvaka-pabbajjāya pabbajitvā Bindusāra-rājassa aggamahesiyā kulūpako ahosi.

Tadā tassā deviyā cattāro dohaḷā uppannā honti. Katame cattāro? candimasuriyesu akkamitvā tārakarūpāni khāditu-kāmatā valāhake khāditu-kāmatā paṭhaviyā gaṇḍuppāde khāditu-kāmatā mahīrūha-pādapa-pattapānaṃ khāditukāmatā ’ti. Tasmā so ājīvako tassā dohaḷānaṃ paṭippassambhanopāyaṃ rañño ācikkhi. Tattha viññāpako ahosi rañño: “Kiṃ deviyā ācariya dohaḷā nibbattantīti” vutte “Mahārāja ayaṃ devī sabbaṅga-paripuṇṇaṃ narapati-putta-varaṃ labhissatīti” vyākāsi. Tassā dohaḷa-nipphattiṃ vitthārena kathetukāmo deviṃ upasaṅkamitvā tāya paññā-pāpite mahārahe āsane nisīditvā deviyā “Kiṃ ti?” vutte “Mayā kathetabbam atthi, na taṃ te paccatthike sarājika-parisantare kathesiṃ, idāni taṃ te kathetuṃ āgacchāmīti” āha.

Tāya “Ācariyo taṃ kathetu mayaṃ sossāmāti” vutte “Devi ahaṃ tava putta-paṭilābha-mattameva kathemi, na aññaṃ idāni taṃ suṇāhīti” vatvā “Devi tuyhaṃ putto rājā bhavissati. Ayaṃ tava candima-suriyesu akkamitu-kāmatā: tena sakala-Jambudīpesu ekasata-rājūnaṃ pādaparicārika-bhāvāya pubba-nimittaṃ, tava tāraka-rūpānaṃ khāditu-kāmatā: tena appiya dāyādameva bhātu ghāta-kāraṇāya pubba-nimittaṃ, tava valāhakānaṃ khāditukāmatā: tena saddhiṃ vātānugatānaṃ channavuti pāsaṇḍānaṃ viddhamsitvā Sambuddhasāsana-varameva paggahaṇatthāya pubba-nimittaṃ, paṭhaviyaṃ gaṇḍuppādapāṇe khāditukāmatā: tena mahāpaṭhaviyā heṭṭhā yojanappamāṇe āṇāpacattāpanāya pubbanimittaṃ, mahīruha-pādapa-pattapānānañca khāditukāmatā taṃ upari ākāse yojanappamāṇe āṇāpavattāpanāya pubba-nimittanti” sabbaṃ dohaḷa-phala-nimittañca vatvā “Evaṃ tava dohaḷo tava puttameva paṭicca uppannoti sallakkhehīti” āha. Sā tena atipahaṭṭhā: “Evaṃ tesu tesu atthesu nipphannesu tumhe te nivāsaṭṭhānato suvaṇṇa-sivikāya ānāpessamīti” vatvā sakkārañc’assa katvā tam uyyojenti, nāmañc’assa pucchitvā taṃ suvaṇṇa-paṭṭe likhāpetvā taṃ uyyojesi, sā pacchā sammā parihariyamāna-gabbhā pariṇate gabbhe vijāyantī atha taṃ kumāraṃ labhi.

Ath’ ekadivasaṃ rājā taṃ kumāraṃ aṅke nisīdapetvā kīḷāpento nisinno ahosi. Aññe dakkhiṇāvatta-saṅkhaṃ āharitvā rañño hatthe ṭhapesuṃ. Kumāro muttaṃ vissajjesi. Rājā taṃ saṅkhena gahetvā kumārassa muddhani osiñci.

Devī taṃ disvā kupitā tassa hatthato kumāraṃ gahetvā tamatthaṃ attano kulūpakassa ājīvakassa ārocesi. “So vatāyaṃ devi tava putto sakala Jambudīpe aggarājā bhavissatīti” vyākaritvā tāya kata-sakkāro tato yojana sataṃ gantvā aññatarasmiṃ padese vihāsi.

Atha aparena samayena Dhammāsoko sattu-maddanaṃ katvā pitu accayena rajjaṃ gahetvā ethekadivasaṃ mātaraṃ pucchi: “Amma pubbe imaṃ no sampattiṃ vyākatā santi? no santīti?” Sā: “Tāta evaṃ vyākato no kulūpakājīvako atthīti” vatvā, “Kasmim amma so vasatīti” vutte “Ito yojana satamatteti” āha. So “Ācariyassa sakkāraṃ karissāmīti” suvaṇṇa-sivikāya saddhiṃ taṃ ānetuṃ manusse pesesi.

Tehi so ānīyamāno antarāmagge Vattaniya-senāsane Assaguttattherassa vasanaṭṭhānaṃ disvā “ayaṃ pabbajitānaṃ nivāsanokāso” ti sivikāya otaritvā padasā taṃ ṭhānaṃ gantvā therassa mettānubhāvena aññamaññaṃ niviṭṭhe vihesake hutvā metta-cittaṃ paṭiladdha-samagga-vagge hutvā sahite sīha-vyaggha-taraccha-gokaṇṇa-sūkara-migā-dayo ca tesaṃ pānīya-vissaggaṃ karontaṃ therañca disvā “Ke nāma ete ’ti” theraṃ pucchi.

Thero tassa pubba-hetu-sampattiṃ olokento “Yaṃ tassa pubbe āyatana-kathā-savanaṃ taṃ disvā tameva tassa upanissayo hotūti” cintetvā “Āyatanā nāma ete āvuso” ti āha. So “Ke pan’ etesaṃ kammānīti” pucchitvā “Āyatanā eva ca tesaṃ kammānīti” vutte saha āyatanānīti padassa suvanen’ eva hirottappaṃ paccupaṭṭhā patvā ukkuṭikaṃ nisīdi. Thero tassa udaka-sāṭikaṃ adāsi, tato so pabbajjaṃ yācitvā therassa santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā sakalaṃ vaṭṭa-dukkhaṃ khepetvā aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi. Idaṃ pana arahattaṃ kena dinnaṃ? nanu sakkacca dhammasavanena dinnaṃ.

Tenāhu porāṇā:

65. Dhammaṃ sajjhāyitaṃ sutvā yo pi sappo ajāgaro

Tena ghosena modanto cuto so mokkhamajjhagāti.

Tasmā sakkaccāyaṃ saddhammo sotabbo ti.

Ajagara-vatthu dasamaṃ.

66. Ohāya attano kammaṃ dhammaṃ sotuṃ idhāgatā

Tehi sakkacca sotabbo dhammo sambuddha-desito.

Siluttassa vatthumhi ayamānupubbīkathā: Laṅkādīpe Rohaṇa-janapade Mahāgāme Kākavaṇṇatissa-mahārāje rajjaṃ kārente Talaṅgara-tissa-pabbata-vāsī Mahādhamma-dinna-thero Devarakkhitaleṇe paṭivasati. Tadā tassa guhā samīpe eko mahā vammiko ahosi, tattha eko silutto yattha katthaci gocaraṃ gahetvā tattheva vammike paṭivasati. Evaṃ kāle gacchante ekasmiṃ divase gocaraṃ gaṇhantassa tassa dve akkhini bhijjiṃsu. So vedanappatto hutvā vammiko bahi bhāgaṃ ābhūpitvā gocaramalabhanto sayi. Tato thero tathā nipannaṃ dukkhitaṃ siluttaṃ disvā tassa kāruññena savanapathe ṭhatvā mahāsatipaṭṭhānasuttantena dhammaṃ desesi. So taṃ dhammaṃ suṇanto sare nimittaṃ pat,ṭhapetvā cittaṃ pasādesi. Tasmiṃ yeva khaṇe eko godho taṃ māretvā khādi. So tena nissandena tato cuto Anurādhapure Duṭṭhagāmaṇi-rañño ekassa amaccassa kulagehe nibbatti. Atha vuddhippattassa tassa Tissāmacco ti nāmaṃ ahosi. Hirañña-suvaṇṇa-go-mahisa-dāsi-dāsādi-anekavibhavena samannāgato ahosi.

Sare nimittaggahaṇa-mattena dhammo evaṃ mahantaṃ sampattiṃ dadāti. Aho saddhammānubhāvo. Honti c’ ettha:

67. Aho dhammānubhāvo ’yaṃ sugatassa mahesino

Ajātiṃ jātimattaṃ so karoti lokapūjitaṃ

68. Niddhanaṃ dhanavantañca akulīnaṃ kulaggataṃ

Dummedhañca sumedhattaṃ dhammo pāpeti sabbadā

69. Sakaṇṭhakā vati dhammo apāya gamanañjase

Susajjito mahāmaggo saggalokassa gāmino

70. Jarā-roga-pahāne so saddhammo amatāgado

Tasmā so sevitabbo ’va janakāyena sādaraṃ

71. So ’yaṃ dhammanibho sutvā laddho mānusakaṃ siriṃ

Ko taṃ dhammaṃ na seveyya attha-kāmo jano hitan ’ti.

Tato so aparabhāge anekāni puññakammāni katvā suttappabuddho viya gantvā Tusita-puravare kaṇakavimāne nibbattīti.

72. Suṇantu santo amataṃ jineritaṃ

Bhajantu pūjentu upāsayantu taṃ

Ṭhāne ca gamane sayanāsane ca

Sarantu taṃ hoti sadā parāyaṇan ’ti.

Silutta-vatthu ekādasamaṃ.

Sujanappasādāya kate Saddhamma-saṅgahe
dhamma-savanānisaṃsa-vaṇṇanā
niṭṭhitā.

-ooOoo-